386 Lyrical glory of Great 16th Century Telugu Poet Pingali Surana

386 Lyrical glory of Great 16th Century Telugu Poet Pingali Surana

386 महाकवी पिंगळि सूरना के कविता वैभव
386 మహాకవి పింగళి సూరన కవితా వైభవము.

The great Telugu poeta Pingali Surana lived in the 16th Century.  महाकवी पिंगळि सूरना, १६ शताब्दी में जीवित थे।  మహాకవి పింగళి సూరన  16వ శతాబ్దంలో జీవించారు.

Many people believe that he was one among the eight great elephants (eight poets in the court of the Vijayanagara King Srikrishna Deva Raya, were compared to the legendary eight great elephants which carry the burden of this world (as per Indian beliefs). कई लोग विश्वास करते हैं कि, पिंगळि सूरना महाकवि वर, विजय नगर के चक्रवर्ती श्रीकृष्ण देव रायलु के आस्थान में उपस्थित अष्ट दिग्गज कवियों में एक थे।  పింగళి సూరన మహాకవి, విజయనగర చక్రవర్తి అయిన శ్రీకృష్టదేవరాయల ఆస్థానంలోని  అష్టదిగ్గజాల్లో ఒకడు అని, పలువురి విశ్వాసం.

Probably, Pingali Surana entered the court of Sri Krishna Deva Raya very late, during the last years of Krishna Deva Raya's rule.  At that time, Pingali Surana might have been a very young poet.  शायद, पिंगळी सूरना महाकवि वर, कृष्ण देव राय के पालन के आखरी दिनों में उन के दरबार में उपविष्ठ हुआ होगा।  संभवतः श्री कृष्ण देव राय के दरबार में प्रवेशित होने के अवसर पर, वे अपने यौवन दशा में रहे होगा।


Photo: Vempati Ravi Shankar in Ardhanreeswara dance.  Kind courtesy: http://kuchipudivaibhavam.wordpress.com/tag/ardhanareeswara/


Prosody Mattebha (Elephant in heat) मत्तेभ छंद మత్తేభ వృత్తం 

వలకేల దాపలికిం గుచ స్తబక సేవాలోలతం బోవ డాఁ
పలికేల్  సిగ్గున మాన్ప నల్క నది తత్పార్శ్వంపు లేఁజెక్కుఁ గో
మల పాదంబును ముట్టుచున్ వలచు బ్రహ్మంబ ర్ధనారీశ్వరుం
డెలమిన్ నిత్యము బ్రోచుఁ గృష్ణ వసుధాధీశున్ నృసింహాత్మజున్.

(In Roman Script)
valakEla dApalikim kuca stabaka sEvA lOlatam pOvaDA-
palikEl sigguna mAnpan alkan adi tat pArSvampu lE cekku kO-
mala pAdambunu muTTucun valacu brahmambu ardha nArSvarum-
Delamin nityamu brOcu krishNa vasudhAdhISun nrisimhAtmajun.

Purport-gist-synopsis:

The poet is blessing the king krishNa vasudhAdhISa (i.e. 16th Century Vijayanagara king Krishna Deva Raya s/o Nrisimha).  The poet's aim is that Lord Shiva should protect the king.  Lord Shiva, was visualised in this verse, in the form of Ardha nArIsvara.   Unlike in Western culture which visualises God only as male Yehova or Alla, the versatile Indian culture (I call this HindUtva) visualises God as Father, Mother, and a combined form of both.  artha = half.  nAri = woman.  Isvara = God.  tatvam = philosophy.  ardha-nArIsvara-tatvam = A philosophical concept which views God as a combined form of father-and-mother.  In the right half of the form, is the father or male side.   In the left hand side is the mother form i.e. the female side.



The Great poet has taken this concept of ardhanArISvara to greater lengths.  He visualised that Siva's right hand was trying to caress his left breast (which belongs to Mother Parvati).   Now, the left half containing the female hand has tried to discourage the right hand from taking excess freedom.  Then as a genuine loving hand, the right hand has tried to touch his own delicate female feet (i.e. Parvati's portion) to assuage her.  The poet is now praying the Lord in this great affectionate (Telugu word elamin used in the fourth line of the verse), is to bless the king.


About KIng Krishna referred to in this verse:  There is a view that he was not Vijayanagara King SrikrishNa dEva rAya who passed away in 1530CE.  It was the king Nandyala KrishNam rAju, king of Nandyal, and was dedicated in 1560CE.   Source VAviLLa Ramasastry & Sons Published Edition.   Besides, Krishna Deva RAyalu's father seems to be TuLuva Narasa RAyalu, and not Narasimha RAyalu, as mentioned in the above verse.


In Hindi and dEvanAgari Script.  हिन्दी और देवनागरि लिपी मे.  హిందీ మరియు దేవనాగరి లిపిలో.


वलकेल दापलिकिं कुच स्तबक सेवा लोलतं पोवडाँ-
पलिकेल सिग्गुन मान्प अल्क अदि तत पार्श्वंपु ले चॆक्कु को-
मल पादंबुनु मुट्टुचुन्  वलचु ब्रह्मंबु अर्धनारीश्वरुं-
डॆलमिन् नित्यमु ब्रोचु कृष्ण वसुधा धीशुन् नृसिंहात्मजुन्।

यह पिंगळि सूरना महाकवी प्रणीत कळापूर्णोदय काव्य के पीठिका ३ नंबर पद्य है।

तात्तपर्य
महाकवी अपने कळापूर्णोदय काव्य को आंध्र प्रदेश के, कर्नूल जिले नंद्याल के प्रभू नंद्याल कृष्णं राजु को अंकित दिये।  महाकवी भगवान महादेव को प्रार्धना कर रहा था कि, वह अपने अर्धनारीश्वर रूप में राजा क्रिष्ण को रक्षा करना।

अर्धनारीश्वर महेश्वर को प्रार्धना करते समय महाकवि एक अदभुत भावना को स्मरण किया।  अर्धनारीश्वर के दक्षिण पार्श्व शंकर के है।  दक्षिण हस्त भी शंकर के होता है।  वाम पार्श्व में माता पार्वती है।  उसकी हस्त वाम भाग में है। 

सेवा भाव में, प्रेम से, परमेश्वर के दक्षिण हस्त माता पार्वती की कुच पर जा रहा है।  माता पार्वती ने शरम से ईश्वर के दक्षिण हाथ को नियंत्रण की।  फिर, ईश्वर के दक्षिण हाथ, थोडा मचलते हुए, माता पार्वती के सुललित सुंदर पावँ को प्यार से पकडने के अवसर पर, अर्धनारीश्वर परब्रह्मस्वरूप (ब्रह्मंबु पद देखीये) महाकवी के कृती भर्ता नंद्याल कृष्णं राजु को रक्षा करना।

Telugu language and script

వలకేల దాపలికిం గుచ స్తబక సేవాలోలతం బోవ డాఁ
పలికేల్  సిగ్గున మాన్ప నల్క నది తత్పార్శ్వంపు లేఁజెక్కుఁ గో
మల పాదంబును ముట్టుచున్ వలచు బ్రహ్మంబ ర్ధనారీశ్వరుం
డెలమిన్ నిత్యము బ్రోచుఁ గృష్ణ వసుధాధీశున్ నృసింహాత్మజున్.


ఈ పద్యం పింగళి సూరనాచార్య ప్రణీత కళాపూర్ణోదయ కావ్య భూమిక లోనిది.  మహాకవి, తన కావ్య గ్రహీత (లేక కావ్య భర్త) అయిన శ్రీకృష్ణ దేవరాయలుని కీర్తిస్తున్నాడు.  నృసింహాత్మజున్ అంటే నృసింహదేవరాయల గారి అబ్బాయి.   ఇక్కడ మహాకవి దీవెన ఏమిటంటే, అర్ధనారీశ్వరుడైన ఈశ్వరుడు, కృతిభర్త అయిన మహారాజుని బ్రోచు అంటే రక్షించుగాక, అని.  అదికూడమామూలుగా కాదు, ఎలమిన్ నిత్యము.  ఇవి రెండూ క్రియా విశేషణాలు.

వలకేలు అంటే కుడి చేయి.  అర్ధనారీశ్వరుడి కుడివైపు ఈశ్వరుడు ఉంటాడు.  ఎడమవైపు పార్వతి ఉంటుంది.  కాబట్టి, కుడి చేతులన్నీ శివుడివి అని మనం అనుకోవచ్చు.  ఎడమ చేతులన్నీ పార్వతివి అనచ్చు.

స్తబకం పదానికి రూఢి అర్ధం పూగుత్తి, గుఛ్ఛం.  గ్రంధాలలో  'భాగం' (స్కంధం లాగా) అనే అర్ధం తరువాత వచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. కుచ స్తబకం అనే దానికి అర్ధం నాకు స్పష్టంగా తెలియదు.  స్తనముల గుఛ్ఛము లేక స్తనముల పై ఉన్న పుష్పగుఛ్ఛము వంటి అర్ధాలను తీసుకోవచ్చేమో.  తెలియని దానిపై వ్యాఖ్యానించ దలుచుకోలేదు.

ఏది  ఏమైనా కుడి చేయి అయిన ఈశ్వర హస్తం  మాతాపార్వతి కుచస్తబకం పై సేవార్ధం చేయి వేయబోగా, దానిని  డాపలి చేయి (ఎడమచేయి) అయిన పార్వతి హస్తం సిగ్గుతో వారించింది.  అపుడు దక్షిణ హస్తం అలుక చెంది, ఎడమవైపు ఉన్న పార్వతి  లేలేత కోమల పాదాన్ని  సృశించబోయింది.  ఇక్కడ బ్రహ్మంబు పదం, ఈశ్వరుడు పరబ్రహ్మమూర్తి అనే భావానికి సంకేతం కావచ్చు.  ఆబ్రహ్మమే అర్ధనారీశ్వరుడు.

☛ఒప్పుగా వామకరము ఒగిచాచి వలకేల కొప్పు కడునెత్తినాడు గోవిందరాజు ఇప్పుడు శ్రీవేంకటాద్రి నిరవై శంఖుచక్రాల కుప్పె కటారము(లు) పట్టె గోవిందరాజు.  ఇది అన్నమాచార్యుల వారి ప్రయోగం.

☛గృష్ణుండు దా నమ్మహా శైలంబున్ వలకేల దాల్చి విపులచ్ఛత్త్రంబుగా బట్టె నా భీలాభ్రచ్యుత దుశ్శిలాచకిత గోపీగోప గోపంక్తికిన్!  ఇది పోతన్నగారి ప్రయోగం.




Additional comments of ybrao a donkey.  वैबीराव गधे के अतिरिक्त राय और टिप्पणी వైబీరావు గాడిద అదనపు అభిప్రాయం, వివరణలు

All humans are, from the point of view of anthropology and zoology, ardhnarIswaras (hermaphrodites) i.e. having two sexes in one body.  मानव शास्त्र और जंतु शास्त्र दृष्टिकोण से हर एक मानव अर्धनारीश्वर होता -होते-होती है।  मतलब यह है कि एक ही शरीर में दो लिंग बसनेवाला है।  మానవ శాస్త్ర ప్రకారం, జంతుశాస్త్ర ప్రకారం ప్రతి మానవుడు (మానవతి) కూడ ద్విలింగుడు (లేక ద్విలింగవతి) యే.  అంటే ఏక శరీరంలో రెండు లింగాలూ ఉంటాయి.

proof प्रमाण ఋజువులు
(Somewhat degenerated) breasts in males.  (Somewhat degenerated) clitoris in females.  मर्दों में क्षीणित स्तन।  औरतों में क्षीणित भगनासा।  పురుషులలో కొద్దిగా క్షీణించిన స్తన ద్వయం.  స్త్రీలలో కొంత క్షీణించిన భగలింగం.


Men may, in addition to, behaving like males, sometimes may behave like women.  Similarly females may, in addition to behaving like females, sometimes may behave like males.  In other words occasional hybrid behaviors.  मर्द में पुरुष सहज व्यवहार के अतिरिक्त कभी कभी औरत जैसे व्यवहार करना।  औरतें , स्त्री सहज व्यवहार के अतिरिक्त, कभी कभी पूरुष के जैसे व्यवहार करना। మగవాళ్ళు, పురుషుల వలెనే కాక, అప్పుడప్పుడు స్త్రీలవలె కూడ వ్యవహరించటం మనం చూడచ్చు.  స్త్రీలు, సహజంగా స్త్రీల వలెనే కాక, అదనంగా అప్పుడప్పుడు పురుషులవలె ప్రవర్తించటాన్ని మనం చూడచ్చు.

One big difference between narrow alien religions and the indigenous Indian Religions, including Indian Hinduism, Indian Christianity and Indian Islam.   विदेशी संकुचित धर्मो और भारतीय धर्मो के मध्य एक बडा फरक यह है कि।  ఇరుకైన విదేశీమతాలకు, భారతీయ మతాలకూ ఉన్న ఒక పెద్ద తేడా

Indian religions tend to be broader, deeper, flexible and accommodative.  भारतीय धर्म विस्तृत, गहरा, लचीला-मुलायम-नम्य, अनुग्राही और उदार रहते हैं।  భారతీయ మతాలు విస్తృతం, లోతుగా, సర్దుబాటు తత్వం కలిగి, ఉంటాయి.

Though Indian religions have this breadth, depth, flexibility, accommodative nature, many Indians become dogmatic and fanatics because they do not know what their religions actually contain.  भारतीय धर्मों में विस्तृती, गहराई, नम्यता, उदारशीलता ये सब रहने तो भी, भारतीय धर्म हठी, दुराग्रही बन जाते-- क्यों कि अपने धर्मों में क्या क्या हैँ, उनको विस्तृत, गहराई, रूप से नहीं जानकारी नहीं है।  భారతీయ మతాలలో విస్తృతి, లోతు, సర్దుబాటు ధోరణి, ఇవన్నీ ఉన్నప్పటికీ, చాల మంది భారతీయులు తీవ్రమతావేశ పరులుగానూ, మత అసహనత కలవారు గానూ తయారు కావటానికి ముఖ్యకారణం తమ తమ మతాల్లో ఏముందో వారికి తెలియకపోవటం.

To continue.  सशेष.  సశేషం. (ఇంకా ఉంది)

176 kALahastIsvara Satakam verses 4 to 6

176 kALahastIsvara Satakam verses 4 to 6

topics for discussion: श्रीकाळह्स्तीश्वर शतकं, ధూర్జటి, పద్యకవిత్వం, శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం, kalahastisvara satakam

176 శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం ౪ నుండి ౬ పద్యాల వరకు. |శార్దూలము|
నీ నాసం దొడబాటుమాట వినుమా నీచేత జీతంబు నే
గానింబట్టక, సంతతంబు మరివేడ్కన్ గొల్తు, సంతస్సప
త్నానీకంబున కొప్పగింపకుము న న్నాపాటియే చాలు, తే
జీ నొల్లం గరినొల్ల నొల్ల సిరులన్ శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా ! 4


ఓ శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా! నీ నా సందు ఒడబాటు అంటే, నీకూ నాకూ మధ్య ఒప్పందం. మాట వినుమా, అంటే నా మాట విను. నీ చేత జీతంబును ఏగానిం బట్టక, సంతతంబు మరి వేడ్కన్ గొల్తు అంటే నీ దగ్గర ఒక్క పైసా కూడ జీతం తీసుకోకుండా, ఎంతో సంతోషంతో నిన్ను సేవిస్తాను. సపత్నానీకానీకానికి ఒప్పగించకుము అంటే నన్ను భార్యా పుత్రులకు అప్పగించ వద్దు. నాకు ఆమాత్రం చాలు. తేజీలు అంటే వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలు వద్దు. కరి నొల్ల అంటే ఏనుగులు వద్దు. ఒల్ల సిరులన్ , డబ్బు వద్దు.

Verse No. 4 in Roman Script

nI nAsamd oDabATu mAta vinumA nI cEta jItambu nE
gAnim baTTaka, samtatambu mari vEDkan goltu, samtas sapa
tnAnIkambuna koppagimpakumu nann ApATiyE cAlu, tE-
jIn ollan karin ollan olla sirulan SrI kALahastIsvarA!.

ENGLISH GIST
Oh SrI kALahastIsvarA! nI nA samdu oDabATu = agreement between you and me. mAta vinumA = listen to me. nI cEta jItambu nE gAnim baTTaka, samtatambu mari vEDkan goltu= I shall not take salary of a single penny from you. I shall serve you with great happiness. sapatnAnIkambuna koppagimpakumu = Do not abandon me to the care of wives and kin. tEjIn ollan= I do not want horses. karin ollan = I do not want elephants. olla sirulan = I do not want wealth.

पद्य नंबर् ४, हिंदी लिपी मे

नी नासं दोड बाटु माट विनुमा नीचॆत जीतंबु नॆ
गानिं बट्टक संततंबु मरि वॆड्कन् गोल्तु संतस सप---
त्ननीकंबुन कोप्पगिंपकुमु नन्नापाटियॆ चालुं ते---
जीनोलन् करि नोल्ल नोल्ल सिरुलन् श्री कालहस्तीश्वरा! ॥ 4 ॥

तात्पर्य, भाव, मतलब्

ओ काळहस्तीश्वर महादेव्, तुम्हारे और मेरे बीच एक समझौता. मेरा बात मानो, सुनो. मैं आप से एक फूटी कौड़ी का वेतन नहीं लूँगा. मैं बहुत खुशी के साथ आप की सेवा करूँगा. मैरा देखभाल करने के लिए, पत्नियों और परिजनों की ऊपर, मुझे मत छोडीये. मुझे घोडा नहीँ चाहीए. मुझे हाती नहीँ चाहीऎ. मुझे धन नहीँ चाहिए.

Verse 5 in Telugu Script

|మత్తేభం|
భవకేళీ మదిరామదంబున మహా పాపాత్ముడై వీడు న
న్ను వివేకింపడటంచు, నేను నరకార్ణోరాశి పాలైన బ
ట్టవు, బాలుం డొకచోట నాటతమి తోడ న్నూత గూలంగ దం
డ్రి విచారింపక యుండునా ? కటకటా ! శ్రీకాళహస్తీశ్వరా ! 5

తాత్పర్యం

శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా!! సంసారపు టాట అనే కల్లు మదంలో మహా పాపాత్ముడయ్యాడు వీడు, నన్ను వదిలేశాడు, అనుకుంటూ నరక ఆర్ణో రాశి --- నరక సముద్రపు మున్నీట పాలైన నన్ను పట్టించుకోటం మానేశావు. బాలుడు ఆట మత్తులో పడిపోయి బావిలో పడి పోతే తండ్రి యైనా వాడు నాకేమిటిలే అని ఊరుకుంటాడా? కటకటా --- అయ్యయ్యో!!

Verse 5 in Roman Script

bhava kELI madirA madambuna mahA pApAtmuDai vIDu na nnu vivEkimpaDaTamcu, nEnu narakArNOrASi pAlaina ba ttavu, bAlunDoka cOTan ATa tami tODan nUta gUlamga dam Dri vicArimpaka yunDunA? kaTakaTA! SrI kALahastISvarA.

ENGLISH GIST

Oh kALahastISvarA (addressing the God kALahastISvarA). bhava kELi = the pastime of this ugly family life. madirA madambuna = inebriated with the ale (of family life). mahA pApAtmunDai nannu viVekincaDu amcu = saying that this fellow having become a sinner was not bothering about me (God). nEnu narakArNOrASi pAlaina battavu = you are ignoring me (poet), when I have fallen in the ocean of hell. The poet was using a figure of speech called 'ardhAntara nyAsam' here. He was supporting his statements with an analogy of a father and son. A son engaged in play falls in a well. Won't the father try to retrieve him?

मत्तेभ वृत्तं (छंदस prosody)

भवकेळी मदिरा मदंबुन महा पापात्मुडै वीडु न---
न्नु विवेकिंपडटंचु, नेनु नरकार्णो राशि पालैन ब---
ट्टवु, बालुंड ऒकचोटन् आट तमि तोडन् नूत गूलंग तं---
ड्रि विचारिंपक युंडुना?, कटकटा ! श्री काळ हस्तीश्वरा.

तात्पर्य, भाव, मतलब

भवकेळि --- इस बदसूरत परिवार जीवन का खेल्.
मदिरा मदंबुन --- शराब के साथ नशे में डूब गया हुआ.
महा पापात्मुडै वीडु--- यह व्यक्ती एक पापी बन गया.
नन्नु विवेकिंपडटंचु --- यह व्यक्ती मुझे परवाह नहीँ कर रहा है, यह सोच कर.
नेनु नरकार्णो राशि पालैन बट्टवु, --- मैं नरक के सागर में गिर गया हूँ, तो भी आप नहीँ चिंता कर्ते, मेरा संरक्षण् नहीँ कर्ते.
यहाँ महाकवी धूर्जटी, ऎक अलंकार ''अर्धांतर न्यास'' उपयोग् किया. कवीराज् एक लोकोक्ति उदाहरण से अपना वादन को समर्धन किया. बच्चा खेलते खेलते ऎक कुऎं में गिर गया. तब क्या पिता उसको देखबाल नहीँ करते!!

Verse 6 in Telugu Script

|శార్దూలము|
ఏ వేదంబుఁ బఠించె లూత, భుజంగమే శాస్త్రముల్చూచెఁ, దా
నే విద్యాభ్యసనం బొనర్చెఁ గరి, చెంచే మంత్ర మూహించె, బో
ధా విర్భావ నిదానముల్ చదువులయ్యా? కావు ! మీ పాద సం
సేవాసక్తియె కాక జంతు తతికిన్ శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! 6.

తాత్పర్యం

ఓ శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! సాలెపురుగు ఏ వేదాలు చదివింది? పాము ఏశాస్త్రాలు చదివింది? ఏనుగు ఏ విద్యాభ్యాసం చేసింది. చెంచు కన్నప్ప ఏ మంత్రము ఊహించాడు. నీ పాదాలు శ్రధ్దతో సేవించాలనే కోరికయే జంతు జాతికి నిజమైన చదువు. గురువులు చెప్తే వచ్చే పాఠాలు చదువులు కావు.

ఈ పద్యంలో శ్రీకాళహస్తి క్షేత్రం యొక్క మూల కథ ఉన్నది. సాలెపురుగు, పాము, ఏనుగు ఒకళ్ళతో ఒకళ్ళు పోటీపడి శివుడిని పూజించే కథ అందరికీ తెలిసినదే. కన్నప్ప కథ కూడ అందరికీ తెలిసినదే.

Verse No. 6 in Roman Script

E vEdambu paThince lUta, bhujangamE SAstramul cUce, tA
nE vidyAbhyamasanam bonarce kari, cencE mantram Uhince, bo
dhA virbhAva nidAnamul caduvulayyA? kAvu! mI pAda sam
sEvAsaktiye kAka jantu tatikin SrI kALahastISvarA.

English Gist

E vEdambu paThince lUta = Which vEdAs (holy scriptures in India) did the spider read?
bhujangamE SAstramul cUce,= Which sciences did the serpant peruse?
tAnE vidyAbhyamasanam bonarce kari, = Which academic course did the elephant undergo?
cencE mantram Uhince, = Which holy chant did the cencu (tribal youth called kannappa) conceive?
mI pAda samsEvAsaktiye kAka jantu tatikin = intense desire in serving at your feet alone is the true education.
bodhA virbhAva nidAnamul caduvulayyA? kAvu! = Are those lessons which are taught by teachers, true learning? No, definitely, not.

More explanation: This verse explains the base story of the SrI kALahasti spiritual locale. Here are two stories.

Story of spider, snake and elephant

A spider (Sri = spider, one of several meanings) used to decorate the deity Lord Shiva in a dilapidated mandir at Sri KALa hasti, with its spider-nets, and worship it.
Same day, some time later, a snake (kALam = snake) used to arrive and remove the spider-nets. The serpant used to decorate the deity with gems. (Indians believe genuine cobra snakes have gems in their hoods).
After the departure of the serpant, an elephant (hasti =elephant) used to visit the temple, bringing creepers and flowers to adorn the deity. The elephant also used to bring water with its trunk and bathe the deity. It used to remove the left overs of spider-threads and the gem decorations made by the snake and replace them with leaves and sweet smelling flowers.

One day, all of them arrived at the same time and faced one another with wrath of rivalry. They fought with one another, died, and attained liberation.

Now, you can see why the poet questioned: Which vEdAs did the spider read? Which scriptures did the snake peruse? Which education did the elephant undergo? For true devotion, there is no need of holy scriptures and spiritual education. All that one needs is sincere dedication.

The story of cencu (called Kannappa, a tribal)

One day in the forest, a tribal youth called Kannappa, found Lord Shiva exposed to vagaries of climate and weather. He invited the Lord to his village and enjoy all the delicious foods, girls and other comforts which he himself was getting.

The Lord did not move, in spite of his beseechments. Instead, blood starting oozing from the Lord's eyes. Kannappa thought that Lord had some eye ailment. Kannappa, using the arrow in his hand, plucked his own eye and inserted into the hole of Lord's eye. (A sort of surgery).

Now, blood started oozing even from the second eye of the Lord. Kannappa plucked his second eye also and replaced Siva's eye with his own.

Thus, the great sacrifice made by the cencu tribal youth Kannappa earned him , his deliverance.

No wonder, the poet dhUrjaTi recalled: cencE mantram Uhince, = Which holy chant did the cencu (tribal youth called kannappa) conceive?

Verse 6. शार्दूल वृत्त पद्य (छंद)

ఏ వేదంబుఁ బఠించె లూత, భుజంగమే శాస్త్రముల్చూచెఁ, దా
ऎ वेदंबु पठिंचॆ लूत, भुजंगमे शास्त्रमुल् चूचॆ, ता
నే విద్యాభ్యసనం బొనర్చెఁ గరి, చెంచే మంత్ర మూహించె, బో
ने विद्याभ्यसनं बॊनर्चे करि, चॆंचे मंत्र मूहिंचॆ, बो
ధా విర్భావ నిదానముల్ చదువులయ్యా? కావు ! మీ పాద సం
धा विर्भाव निदानमुल् चदुवुलयया? कावु! मी पाद सं
సేవాసక్తియె కాక జంతు తతికిన్ శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! 6.

सेवासक्तियॆ काक जंतु ततिकिन्, श्री काळहस्तीश्वरा  ! 6.

तात्पर्य, भाव, मतलब्

ओ श्री काळहस्तीश्वर महादेव् !! किस् पवित्र ग्रंध मकडी ने पढा !
किस् पवित्र शास्त्र साप ने पढा !
किस विद्याभ्यसन् हाथी ने सीखा!
किस मंत्र चॆंचु ने सोच लिया!
जंतु ततियों को होना चाहिए, श्रध्धा और् भक्ती, आप को पाद सेवा मे अनुरक्ती.
जिस विद्या हम तालीम् मे पाते हैं वह सइ विद्या नहीँ होते.

आप क्यों इस श्री काळ हस्तीश्वर् शतक को हिंदी और अंग्रेजी में तरजुमा कर रहे है.? Why are you translating this kALahastiSvar Satakam into English and Hindi? మీరు ఈ శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకాన్ని ఎందుకు ఆంగ్లంలోకి, హిందీ లోకి అనువదిస్తున్నారు?

ధూర్జటి మహాకవి అనే వాడి ఈ పవిత్ర భారత దేశంలో, తెలుగు గడ్డపై ఉండే వాడని సకల ప్రపంచానికీ తెలియాలని. హిందీ, ఇంగ్లీషులో, మరియు ఇతర ప్రపంచ భాషలలో వ్రాస్తేనే అది విశ్వానికి తెలుస్తుంది.

The whole world should know that there lived a great poet by name dhUrjaTi in India, on this telugu land. The whole world will know it , only if I write it in Hindi, English and other world languages.

पूरी दुनिया को यह पता होना चाहिऎ कि: इस भरत खंड् में, इस तॆलुगु धर्ती पर, धूर्जटी नामक एक महाकवि, जिया था.

174 SrI kALahastISvara Satakam

174 SrI kALahastISvara Satakam, శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం, श्री काळह्स्तीश्वर शतकं

---

---

Topics for discussion, చర్చనీయాంశాలు, चर्चा विषय, Sri Kalahastisvara Satakam, శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం, श्रीकाळह्स्तीश्वर शतकं

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము

|శార్దూలము| SArdUlam
శ్రీ విద్యుత్కవితా జవంజన మహా జీమూత పాపాంబుధా
రా వేగంబున మన్మనోబ్జ సముదీర్ణత్వంబు గోల్పోయితిన్
దేవా ! మీ కరుణా శరత్సమయమింతే చాలు, చిద్భావనా
సేవం దామరతంపరై మనియెదన్ శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా ! 1


విద్యుత్ కవితా జవం జన మహా జీమూత పాపాంబు ధారా వేగం, అంటే మెరుపుల్లాంటి కవితా శక్తి అనే మేఘాల నుండి కురిసే గాలివాన వేగం. మత్ మనోబ్జ సముదీర్ణత్వంబు కోల్పోయితిన్ అంటే నా మనో సౌందర్యాన్ని కోల్పోయాను. దేవా మీ కరుణా శరత్ సమయ అంటే మీదయ అనే వెన్నెలవేళ. మీదయ ఉంటే చాలు. మీ చిద్భావనా సేవలో తామర తంపరగా నేను మనుగడ సాగిస్తాను. (ఇపుడు తామర తంపరకు నకారాత్మక విచ్చలవిడి పెరుగుదల అనే అర్ధం వచ్చింది. నాడు మంచి అర్ధమే ఉండి ఉండాలి).

FIRST VERSE IN ROMAN SCRIPT (ENGLISH SCRIPT)

SrI vidyut kavitA javam jana mahA jImUta pApAmbudhA
rA vEgambuna man manObj samudIrNatvambu kOlpOyitin
dEvA ! mI karuNa Sarat samayam intE cAlu, cit bhAvanA
sEvam tAmara tamparai maniyedan, SrI kALahastISvarA !

ENGLISH GIST

This is the opening verse of great poet DhUrjaTi's kALahasti Satakam, a book of 100 verses in praise of Lord kALahastISwara, the deity situated at SrIkALahasti in Chittoor District, Andhra Pradesh. DhUrjaTi, according to historians, was believed to have lived in the later half of 15th Century and the first half of 16th Century. He was one of the eight great elephant poets (ashTa diggajams) in the court of Sri krishNa dEva rAya, regarded as the greatest of the Vijayanagara kings. This first verse starts with the word 'Shri' which literally means Goddess Lakshmi, the bestower of wealth to humans. It is a custom for poets in Telugu language to start their books with 'Shri'. SArdUlam is the meter used for writing this verse. It literally means a tiger. SArdoolam verses sometimes have lyrical ferociousness of running flow, which resembles the run of a tiger.

Gist of this first verse: vidyut kavitA javam jana mahA jImUta papAmbu dhArA. means: vidyut is lightning. kavita is poetry. javam is strong energy of great speed. janA is born. mahA is great. jImUtams are clouds. pApams are sins. ambu is water. dhArA is water flowing at great speed.

observation: Exuberance of poetic power in a poet's mind is like lightning. When it strikes with immense power and velocity, great clouds are born. From these great clouds great waterfalls and waterflows emerge. DhUrjaTi considered these poetic waterfalls as sins, because they dislocated his mental balance.

manObja samudIrNatvambu kOlpOyitin means: mana is mind. abja is lotus. samudIrNatvam is mental balance and composure. kolpOyitin = I lost. dEvA is a call to the God kALahastIsvara.

mI karuNa Sarat samayam intE cAlu means: mI is your. karuNa is compassion. Sarat is moonlight. samayam is time. intE is alone and only. cAlu is enough.

cid bhAvanA sEvan tAmara tamparai maniyedan means: cid is dynamism. bhAvana is idea and thought. sEvan = in the service. tAmara is lotus. tampara = expansion like lotus plant. maniyedan = I shall survive and last. The poet wants to survive with the moonlit time of compassion to him, extended by Lord kALahastisvara.

श्री काळ ह्स्तीश्वर शतकं

छंद: शार्दूल वृत्त.

श्री विद्युत् कविता जवंजन महा जीमूत पापांबु धा
रा वॆगंबुन मन्मनोब्ज समुदीर्णत्वंबु गोल्पोयितिन्.
देवा, मी करुणा शरत् समयम् इंते चालु, चित भावना
सेवन् तामर तंपरै मनियॆदन्, श्री काळ ह्स्तीश्वरा.

तात्पर्य, भाव, सार

श्री --- मक्डी. काळ --- सर्प, नाग, भूजंग. हस्ती --- गज, हाथी. ऒ काळ ङस्तीश्वरा. यह श्रीकाळहस्ती क्षेत्र देव का नाम. श्री काळ हस्ती आंध्र प्रदेश राज्य मे, चितूर जिले मे, तिरुपती तिरुमल बालाजी मंदिर से अंदाजा 30 किलोमीटर् दूरी है. धूर्जटी महाकवि इस शतक मे श्र काळहस्तीश्वर महादेव को प्रार्धन कर रहा था.

'श्री' इस पद का दूस्रा अर्ध, मतलव --- मंगळकार. तॆलुगु भाषा मे एक परंपरा. परिपाटी. रिवाज था. एक पुस्तक या काव्य शुरू करने के अवसर पर, उन दिनों मे कवी, पहले पद्य के प्रथम अक्षर ''श्री'' रखते थे.

यहाँ महाकवी धूर्जटी ने चिंताक्रांत होकर् विलापित , शोकित् हो रहा है. कविता बनाने का तीव्र इछ्चा को, महा कवी एक बिजली, एक जीमूत, बादल, मेघ् से समान कहते है. उस से गिरने वाले पानी को पाप अंबु (पानी बिंदु) कहते है. उस धारा, प्रवाह के वॆग्, जोर से महाकवी सोचते है कि अपना मनो धैर्य, दिलेरी, साहस पतन हो गया.
इसी लिये श्रीकाळह्स्तीश्व महादेव को प्रारधना कर रहे है कि ''सिर्फ, मुझे आप का करुणा, दया का समय, अवसर् पर्याप्त और उचित होगा.''
इस पद्य को आखरी पाद में महाकवी धूर्जटी. एक उपमा अलंकार (simile figure of speech) प्रयुक्त किया. ''तामर तंपर मनियॆदन ''. मनयॆदन् ---जीवित रहता हूँ, बना रहता हूँ. तामर --- पद्म, कमल, पंकज, नीरज. तामर तंपर --- जैसा कमल जल मे विस्त्रत् होते वैसा मै बना रहता हूँ.

---

---

|శార్దూలము|
వాణీవల్లభ దుర్లభంబగు భవద్వారంబు నన్ నిల్చి, ని
ర్వాణశ్రీ చెఱపట్ట చూచిన విచారద్రోహమో, నిత్య క
ళ్యాణ క్రీడలబాసి, దుర్దశలపాలై, రాజలోకాధమ
శ్రేణీ ద్వారము దూరజేసి దిపుడో శ్రీ కాళహస్తీశ్వరా ! 2

బ్రహ్మకే (వాణీవల్లభుడు) చేరటానికి కష్టమైన నీ ద్వారమందు నిలబడి మోక్షలక్ష్మిని చెర పట్టటం అనే పాపానికి కాబోలు నాకు నిత్యకల్యాణ క్రీడల పోగొట్టుకొని, దుర్మార్గులైన రాజుల కోటల గేట్లలోకి దూరే శిక్ష నాకు పడిందా, ఓ కాళహస్తీశ్వరా?

Verse in English script

vANI vallabha durlabhambagu bhava dvArambu nan nilci, ni
rvANaSri cerapaTTa cUcina vicAra drOhamO nitya ka
lyANa krIDala bAsi, durdaSala pAlai, rAja lOkAdhama
SrENI dvAramu dUra jEsi dipuDO, SrI kANhastISvarA.

English Gist

Oh kALahastIsvarA (addressing the God at SrikALahasti)! For the crime of attempting to assault the Goddess of Liberation at thy door steps which are difficult to reach even for Creator (called brahma), I seem to get the punishment now, in the form of waiting at the door steps of wicked kings (rAja lOkAdhama).

हिन्दी

वाणी वल्लभ दुर्लभंबगु भव द्वारंबु नन् निल्चि, नि
र्वाणश्री चॆरपट्ट चूचिन विचार द्रोहमो, नित्य क
ल्याण क्रीडल बासि, दुर्दशल पालै राजलोकाधम
श्रेणी द्वारमु दूर चेसि दिपुडो श्री काळहस्तीश्वरा.

तात्पर्य, भाव, सार

मै एक अपराध किया होगा. जब मै आप के द्वार के सामने खडा था मै मोक्ष लक्ष्मी पर इमला करने के लिये कोशिश किया होगा. इस अपराध कॆ लिये मुझे सजा मिला. दण़ड यह है कि मै राज लोक आधम श्रॆणी के द्वार को सामने प्रतीक्षा करना पडा. |శార్దూలము|
అంతా మిథ్య తలంచి చూచిన, నరుడట్లౌ టెరింగిన్, సదా
కాంత, ల్పుత్రులు, నర్థమున్, తనువు నిక్కంబంచు మోహార్ణవ
భ్రాంతిఁ జెంది చరించుఁ గాని; పరమార్థంబైన నీ యందుఁ దా
జింతాకంతయుఁ జింత నిల్పడుఁ గదా శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా ! 3

ఓ కాళహస్తీశ్వరా, అంతా మాయేనని తెలుసు. తెలిసి కూడ మనిషి ఎప్పుడూ భార్యా, పుత్రులు, డబ్బు, శరీరం నిత్యము, సత్యము అనే మోహ సముద్రం భ్రమ లో పడి తిరుగుతాడు తప్ప, ఆఖరు లక్ష్యమైన నిన్ను చేరటం గురించి చింతాకు అంతైనా (కొంచమైనా) ఆలోచించడు కదా.

3RD VERSE IN ENGLISH SCRIPT

anta midhya talanci cUcina , naruDaTlau Teringin sadA
kAntal putrulun ardhamun tanuvu nikkambamcu mOhArNava
bhrAntin cendi carincu kAni; paramArdhambaina nI yandu tA
cintAkantayu cinta nilpaDu kadA SrI kALahastISvarA.

Every human knows that life in this world is an illusion. In spite of that they think that women, children, wealth and body are eternal and real. They do not concentrate and focus their mind the least little (poet uses the simile of a tamarind leaf which is too miniscule in size) on the ultimate goal of reaching you.

Hindi

अंता मिथ्य तलंचि चूचिनन, नरुडट्लौटन् ऎरिंगि सदा
कांतल् पुत्रुलुन् अर्धमुन् तनुवु निक्कंबंचु मोहार्णव
भ्रांतिन् चॆंदि चरिंचु कानि , परमार्धंबगु नी यंदु ताँ
चिंताकंतयु चिंत निल्पडु कदा श्रीकाळहस्तीश्वरा.

तात्पर्य

ओ काळङस्तीश्वर भगवान्, हर इन्सान जानता है, इस दुनिया मे जीवन एक भ्रम है. उसके बावजूद वे पत्नियों, बच्चों, धन और शरीर को अनन्त और असली सोचते हैं. वे अपने मन को सब से अंतिम परम अर्ध ''आप को पहुँचना'' पर कम से कम एक इमली के पत्ती तरह ध्यान धारण भी नही रखते.

ఇంకా ఉంది. To continue. सशेष.

92 What Draupadi and Subhadra have done during their picnic? ద్రౌపది, సుభద్రలు పిక్నిక్ కు వెళ్ళి ఏమి చేశారు?

---

చర్చనీయాంశాలు: mahabharata, మహాభారతం, వ్యాసుడు, నన్నయ, పద్యకవిత్వం

నన్నయ ఎండా కాలాన్ని ఎలా వర్ణించాడు? (ఈపద్యాన్ని దాచుకొని ఎండాకాలంలో చదువుకుంటే రమ్యంగా ఉంటుంది.

శ్రీమదాంధ్రమహాభారతం, అష్టమాశ్వాసము, 225వ పద్యం.

చంపకమాల.
ఉరుతర దావ పావక శిఖోత్కలిత శ్వసనంబులున్ సితే
తర గతి తీవ్ర తిగ్మ కర ధామ సహస్రములున్ బహు ప్రవా
హరహిత నిమ్నగాతతులు నై కడు దీర్ఘములై నిదాఘవా
సరములు సర్వజీవుల కసహ్యము లయ్యెను దారుణంబులై.

ఇందులో అసహ్యం అనే పదానికి ఆనాటి అర్థం గమనించండి. ఎండలు సహింపరానివి అంటే భరించలేనంత ఎక్కువగా ఉన్నాయి అనే మధ్యస్థాయి అర్ధం. నేడు అసహ్యం అనే అర్ధానికి despicable, abominable అనే నీచార్ధం ఎక్కువవాడుకలోకి వచ్చింది.

ఉదాహరణ: పాయఖానాలు అసహ్యంగా, అశుభ్రంగా ఉండే రాష్ట్రాలలో ఆంధ్రప్రదేశ్ కి దేశంలో మూడవ స్థానం.

మహాభారతంలో సందర్భం: సుభద్రార్జునుల వివాహం అయి పోయింది. అభిమన్యుడు పుట్టాడు. ద్రౌపదికి ఉపపాండవులు పుట్టారు. శ్రీకృష్ణుడు ఇంద్రప్రస్థంలోనే ఉన్నాడు. ఎండలు మండి పోతున్నాయి. అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడితో పిక్నిక్ కి వెళ్దామని ప్రతిపాదిస్తున్నాడు. దీని తరువాతనే ఖాండవ దహన ఘట్టం వస్తుంది. అర్జునుడు అంటున్నాడు, నన్నయ ఎంత సుందరంగా వర్ణించాడో చూడండి.

చంపకమాల.
జలరుహనాభ రమ్యగిరి సాను వనంబుల వేటలాడుచున్
జలుపుదమీ నిదాఘ దివసంబుల నీవును నేనున్ ఉన్మిష
న్సలిల రజ స్సుగంధి యమునా హ్రద తుంగ తరంగ సంగతా
నిల శిశిర స్థలాంతర వినిర్మిత నిర్మల హర్మ్య రేఖలన్.

జలరుహనాభ = పద్మనాభం, అంటే కృష్ణుడు. రమ్యగిరి సాను వనంబులు అంటే అందమైన పర్వతలోయలలో ఉండే అడవులు. వేటాడుతూ రోజులు గడుపుదాము. (ఆరోజుల్లో అదే పని షికారీ. క్రూరజంతువులనుండి ప్రజలను రక్షించటం అనే మిష ఉంటుంది. తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరుడు కూడ పారువేటకు వెళ్తాడు).

ఆకాలంలో ఎ.సీ.లా పాడా! ఇపుడు కెసీఆర్ మొదలగు నేతలకు ఫారమ్ హౌస్ లు ఉన్నట్లు, ఆరోజుల్లో నదీతీరాల్లో, అడవుల అంచుల్లో రాజులకు భవనాలు ఉండేవి. (భరత్ పూర్ , రాజస్థాన్ రాజప్రాసాదాలు సరస్సుల మధ్యలో ఉన్నట్లుగా. అవి నేడు 5స్టార్ హోటళ్ళుగా మార్చబడ్డాయి).

ఇక్కడ అద్భుతమైన సమాసాన్ని నన్నయ వాడాడు. 'ఉన్మష స్సలిల రజ స్సుగంధి యమునా హ్రద తుంగ తరంగ సంగతా నిల శిశిర స్థలాంతర వినిర్మిత నిర్మల హర్మ్య రేఖలన్.' వచనం.
అని పురందరనందనుండు, గోవిందు ననుమతంబు వడసి మిత్రామాత్య భృత్యసమేతులయి యిద్దఱు నరిగి యథారుచి ప్రదేశంబుల విహరించుచు నొక్కనాఁడు ఖాండవ వన సమీపంబున నొక్క చందనలతా భవన చంద్రకాంత వేదికయందు మందశీతల సురభి మారుతం బనుభవించుచు నిష్ట కథావినోదంబుల నుండునంత.

వైబీరావు గాడిద వ్యాఖ్య

వ్యాసుడి ప్రకారం, ఈపిక్నిక్ కు గోవిందుడితో పాటు సత్యభామ , అర్జునుడితో పాటు ద్రౌపది, సుభద్రలు కూడా వెళ్ళారు.
ఇక్కడ నన్నయ ప్రకారం, గోవిందార్జునులు మిత్రామాత్య సమేతులయి మిత్రామాత్య సమేతులయి భవన చంద్రకాంత వేదికయందు మంద శీతల సురభిమారుతంబనుభవించుచు , అంటున్నాడు. సత్యభామ, ద్రౌపది, సుభద్ర సంగతి చెప్పటంలేదు. (మన్మోహన్ సింగ్ గారు విదేశాలకు పిక్నిక్ లకు వెళ్ళినపుడు, శ్రీమతి సింగ్ గారిని తీసుకు వెళ్తున్నారా లేదా?

నన్నయ ద్రౌపదీ సుభద్రల మద్యపానాన్ని ఎందుకు దాటేశాడు? రాజరాజ నరేంద్రుడికి కోపం వస్తుందనా? కాకపోవచ్చు. నన్నయ ప్రసన్న కథాకలితార్ధయుక్తి పరుడు కదా.

సంస్కృత వ్యాస మహాభారతం, ఆదిపర్వం, 234వ ఆధ్యాయం, 34వ శ్లోకం.

1-248-13 (10787) తతః కతిపయాహస్య బీభత్సుః కృష్ణమబ్రవీత్। ఉష్ణాని కృష్ణ వర్తంతే గచ్ఛావో యమునాం ప్రతి॥
1-248-14 (10788) సుహృజ్జనవృతౌ తత్ర విహృత్య మధుసూదన। సాయాహ్నే పునరేష్యావో రోచతాం తే జనార్దన॥
1-248-15 (10789) వాసుదేవ ఉవాచ। 1-248-16x (1315) కుంతీమాతర్మమాప్యేతద్రోచతే యద్వయం జలే। సుహృజ్జనవృతాః పార్థ విహరేమ యథాసుఖం॥
1-248-16 (10790) వైశంపాయన ఉవాచ। 1-248-17x (1316) ఆమంత్ర్య తౌ ధర్మరాజమనుజ్ఞాప్య చ భారత। జగ్మతుః పార్థగోవిందౌ సుహృజ్జనవృతౌ తతః॥
1-248-17 (10791) `విహరన్ఖాండవప్రస్థే కాననేషు చ మాధవః। పుష్పితోపవనాం దివ్యాం దదర్శ యమునాం నదీం॥
1-248-18 (10792) తస్యాస్తీరే వనం దివ్యం సర్వర్తుసుమనోహరం। ఆలయం సర్వభూతానాం ఖాండవం ఖడ్గచర్మభృత్॥
1-248-19 (10793) దదర్శ కృత్స్నం తం దేశం సహితః సవ్యసాచినా। ఋక్షగోమాయుశార్దూలవృకకృష్ణమృగాన్వితం॥
1-248-20 (10794) శాఖామృగగణైర్జుష్టం గజద్వీపినిషేవితం। శకబర్హిణదాత్యూహహంససారసనాదితం॥
1-248-21 (10795) నానామృగసహస్రైశ్చ పక్షిభిశ్చ సమావృతం। మానార్హం తచ్చ సర్వేషాం దేవదానవరక్షసాం॥
1-248-22 (10796) ఆలయం పన్నగేంద్రస్య తక్షకస్య మహాత్మనః। వేణుశాల్మలిబిల్వాతిముక్తజంబ్వాంరచంపకైః॥
1-248-23 (10797) అంకోలపనసాశ్వత్థతాలజంబీరవంజులైః। ఏకపద్మకతాలైశ్చ శతశశ్చైవ రౌహిణైః॥
1-248-24 (10798) నానావృక్షైః సమాయుక్తం నానాగుల్మసమావృతం। వేత్రకీచకసంయుక్తమాశీవిషనిషేవితం॥
1-248-25 (10799) విగతార్కం మహాభోగవితతద్రుమసంకటం। వ్యాలదంష్ట్రిగణాకీర్ణం వర్జితం సర్వమానుషైః॥
1-248-26 (10800) రక్షసాం భుజగేంద్రాణాం పక్షిణాం చ మహాలయం। ఖాండవం సుమహాప్రాజ్ఞః సర్వలోకవిభాగవిత్॥
1-248-27 (10801) దృష్టవాన్సర్వలోకేశ అర్జునేన సమన్వితః। పీతాంబరధరో దేవస్తద్వనం బహుధా చరన్॥
1-248-28 (10802) సద్రుమస్య సయక్షస్య సభూతగణపక్షిణః। ఖాండవస్య వినాశం తం దదర్శ మధుసూదనః॥
' 1-248-29 (10803) విహారదేశం సంప్రాప్య నానాద్రుమమనుత్తమం। గృహైరుచ్చావచైర్యుక్తం పురందరపురోపమం॥
1-248-30 (10804) భక్ష్యైర్భోజ్యైశ్చ పేయైశ్చ రసవద్బిర్మహాధనైః। మాల్యైశ్చ వివిధైర్గంధైస్తథా వార్ష్మేయపాండవౌ॥
1-248-31 (10805) తదా వివిశతుః పూర్ణం రత్నైరుచ్చావచైః శుభైః। యథోపజోషం సర్వశ్చ జనశ్చిక్రీడ భారత॥
1-248-32 (10806) స్త్రియశ్చ విపులశ్రోష్ణ్యశ్చారుపీనపయోధరాః। మదస్ఖలితగామిన్యశ్చిక్రీడుర్వామలోచనాః॥
1-248-33 (10807) వనే కాశ్చిజ్జలే కాశ్చిత్కాశ్చిద్వేశ్మసు చాంగనాః। యథాదేశం యథాప్రీతి చిక్రీడుః పార్థకృష్ణయోః॥
1-248-34 (10808) వాసుదేవప్రియా నిత్యం సత్యభామా చ భామినీ। ద్రౌపదీ చ సుభద్రా చ వాసాంస్యాభరణాని చ।
ప్రాయచ్ఛంత మహారాజ స్త్రీణాం తాః స్మ మదోత్కటాః॥
1-248-35 (10809) కాశ్చిత్ప్రహృష్టా ననృతుశ్చుక్రుశుశ్చ తథా పరాః। జహసుశ్చ పరా నార్యః పపుశ్చాన్యా వరాసవం॥
1-248-36 (10810) రురుధుశ్చాపరాస్తత్ర ప్రజఘ్నుశ్చ పరస్పరం। మంత్రయామాసురన్యాశ్చ రహస్యాని పరస్పరం॥

స్వర్గీయ కిషోర్ మోహన్ గంగూలీ గారి ఆంగ్లానువాదం, స్వల్ప మార్పులతో.

After a few days, Bibhatsu (Arjuna), addressing Krishna, said, ‴summer days have set in, O Krishna! Therefore, let us go to banks of Yamuna. O slayer of Madhu, sporting there in company of friends, we will, O Janardana, return inevening‴.

Krishna said, ‴O son of Kunti, this is also my wish. Let us, O Partha, sport in waters as we please, in company of friends. having consulted thus with each other, Partha and Govinda, with Yudhishthira‴s leave, set out, surrounded by friends.

Reaching a fine spot (on banks of Yamuna) suitable for purposes of pleasure, overgrown with numerous tall trees and covered with several high mansions that made place look like celestial city and within which had been collected for Krishna and Partha numerous costly and well-flavoured viands and drinks and other articles of enjoyment and floral wreaths and various perfumes, party entered without delay inner apartments adorned with many precious gems of pure rays.

Entering those apartments, everybody, began to sport, according to his pleasure. women of party, all of full rotund hips and deep bosoms and handsome eyes, and gait unsteady with wine began to sport there at command of Krishna and Partha. Some amongst women sported as they liked in woods, some in waters, and some within mansions, as directed by Partha and Govinda.

Draupadi and Subhadra, exhilarated with wine, began to give away unto women so sporting, their costly robes and ornaments. some amongst those women began to dance in joy, and some began to sing; some amongst them began to laugh and jest, and some to drink excellent wines. Some began to obstruct one another‴s progress and some to fight with one another, and to discourse with one another in private.

వైబీరావు గాడిద వ్యాఖ్యలు

చివరిలో గమనించండి. ద్రౌపది, సుభద్రలు వైన్ ఎక్కువై తమ శరీరాలపై ఉన్న బట్టలను, నగలను పరిచారికలకు ఇవ్వటం ప్రారంభించారు.

ఆనాటి రాచరిక స్త్రీలకు ఆమాత్రం మద్యం లేకపోతే పరిచారికల బ్రతుకులు మరీ దరిద్రం అవుతాయి.

---

21వ శతాబ్దం.
నేటి నేతల, వాణిజ్యవేత్తల, ఉన్నతాధికారులను, సినీ నట-నిర్మాత-దర్శకులను, వారి భార్యలను చూడండి. హైదరాబాదులో, ఢిల్లీలో పబ్బుల్లో , క్లబ్బుల్లో తాగి తందనాలాడి అక్కడే దొర్లటం, విశృంఖల లైంగిక చర్యలకు పాల్పడటం, తిరుగు ప్రయాణాల్లో ఖరీదైన కార్లు అతివేగంగా తోలుతూ ఫుట్ పాత్ లపై నిద్రిస్తున్నవారిని పచ్చడి చేయటం, ఎంత మార్పు. వీళ్ళు ఇళ్ళల్లో గ్రామాలనుండి తెచ్చుకున్న మైనర్ బాలబాలికలకు తమ బట్టలను నగలను ఇవ్వటమా? ఎన్నటికి జరగదు.

088 Great ethics of birds at display in mahAbhArata కొన్నిసార్లు పక్షులే మనుషులకన్నా నీతిపరులు

---

చర్చనీయాంశాలు: mahabharata , మహాభారతం, నన్నయ, పద్యకవిత్వం

కొన్ని కథలను,సంఘటనలను చూస్తుంటే, కొన్నిసార్లు మనుష్యులకన్నా పక్షులే నీతిపరులేమో అని పిస్తుంది. పక్షులకు నీతి శాస్త్రం, ధర్మాధర్మాలు తెలుసా అనే విషయాలను ప్రక్కన పెడితే, నన్నయ భారతంలోని సుందర పద్యాన్ని ఒకదాన్ని చూద్దాం.

నన్నయ విరచిత శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతం, ఆదిపర్వం, అష్టమాశ్వాసం, 308వపద్యం నుండి.


మహాభారతంలో సందర్భం: పాండవులు ఇంకా మయసభను నిర్మించలేదు. ధర్మరాజు ఇంద్రప్రస్థం లో రాజ్యం చేస్తున్నాడు. కృష్ణార్జునులు వాహ్యాళికి ఖాండవ వనానికి వెళ్ళారు. అక్కడ వారు విశ్రమిస్తూ ఉండగా, అజీర్ణంతో బాధ పడుతున్న అగ్నిదేవుడు, వనమూలికలతో కూడిన ఖాండవాన్ని తాను దహనం చేస్తే తన అజీర్ణం తగ్గుతుందని సహాయం చేయమని కృష్ణార్జునులను కోరాడు. కృష్ణార్జునులు దానికి అంగీకరించి అగ్నికి బాసటగా నిల్చున్నారు.
ఖాండవదహనం మొదలయ్యింది. వృక్షాలతో పాటు పశు పక్ష్యాదులు కూడ అగ్నికి ఆహుతి ఆవుతున్నాయి. చుట్టు పొగలు కమ్మేశాయి. అగ్నికి ఆహుతి కావలసిన పక్షులలో జరిత అనే ఆడపక్షి, దాని నాలుగు పిల్లలు ఉన్నాయి. వాటికింకా రెక్కలు రాలేదు. మగపక్షి మందపాలుడు తన మొదటి భార్య అయిన లపితతో ఖాండవం బయట విహరిస్తున్నాడు. బయట ఉన్న మందపాలుడు తన పిల్లలను రక్షించమని అగ్నిదేవుడిని వేడుకున్నాడు. అక్కడ జరిత పిల్లలను ఎలారక్షించుకోవాలో , తనను తాను ఎలా రక్షించుకోవాలో తెలియక కళవళ పడుతున్నది.

తండ్రి బాధ్యతారాహిత్యంవల్ల తల్లి పడే బాధను గమనించండి.

304వ పద్యం, కందం.
వీరలఁ దోడ్కొని పోవగ,
నేరను బాలకులఁ బెట్టి నిర్దయబుధ్ధిన్
వీరల తండ్రి క్రియం జన
నేరను విధికృతము గడవ నేరఁగ లావే.

చంపకమాల.
ఇది ప్రళయాగ్ని వోలె దెస లెల్లను గప్పఁగ విస్ఫు లింగముల్
వదలక వాయుసారథి జవంబునఁ దానిట వచ్చె ఏమి సే
యుదు సుతులార యీ బిలము నొయ్యెన పోయి చొరుండు దీనిఁగ
ప్పెద ఘనపాంసుజాలముల భీమశిఖావళి తాక కుండగన్.

ఇంకో చంపకమాల.
కొడుకుల బ్రహ్మ విత్తములఁ గోరిన యట్టుల వీరి నల్వురం
బడసితి నిమ్మహాత్ముల నపాయము నొందక యుండఁ బెంచుచున్
నడవుమటంచు నన్ను మునినాథుఁడు మీ జనకుండు పంచి యి
ప్పుడ యెటయేనిఁ బోయె హుత భుక ప్రళయంబు దలంప కక్కటా.

వైబీరావుగాడిద వ్యాఖ్య: ఇందులో కరుణ రసాన్ని గమనించండి. ఆంగ్లకవులు John Milton జాన్ మిల్టన్ వంటి వారు కూడ ఇటువంటి verses వ్రాయలేరు అని నా వ్యక్తిగత అభిప్రాయం.

వచనం.
అని దుఃఖితయైయున్న తల్లిం జూచి యగ్రతనయుండైన జరితారి యిట్లనియె.

తేటగీతి.
బిలము సొచ్చితిమేని నందెలుక చంపు,
నంద యుండితిమేనిఁ దానేర్చు నగ్ని
యెలుకచేఁ జచ్చు కంటె నీ జ్వలనశిఖలఁ,
గ్రాఁగి పుణ్యలోకంబులఁ గాంతు మేము.

వచనం.
మఱియు మాంపిండంబుల మయి యున్న మాకు బిల ప్రవేశంబున మూషక భయంబు నియతం బింద యుండిన నగ్ని భయంబు సంశయితం బెట్లనిన.

కందం.
జ్వలనంబు వాయువశమునఁ,
దొలఁగుడు జీవనము మాకు దరకొనుఁ గృఛ్రం
బుల సంశయ యుతకార్యం
బులు కర్తవ్యములు నియతములు వర్జ్యమ్ముల్.

వచనం
కావున నీవు మెచ్చిన చోటికిఁ బోవనోపము మావలని మోహంబు విడిచి యరుగుము. ఏము దహన క్లేశంబునం బొందినను జీవించి పుత్రులం బడయ నోపుదువు, నీ పుణ్యవశంబున మాకు నగ్ని భయంబు తొలంగెనేని నీవు మాయొద్దకు వచ్చి యెప్పటియట్ల రక్షింతువని కొడుకులెల్ల మ్రొక్కినం జూచి జరితయు బాష్పపూరిత నయనయై యాసన్న తరు గుల్మ గహన దహన మహోత్సాహుండయి వచ్చు హవ్యవహనుం జూచి ప్రాణభయంబున గగనంబున కెగసి చనెనంత.

కందం.
నలుగురు నాలుగు వేద,
మ్ముల మంత్రము లొప్ప బ్రహ్మ ముఖములు వోలెన్
వెలయంగ సంస్తుతించుచు,
నలఘులు మాకభయ మభయ మనిరయ్య ననలున్.

వచనం.
అగ్ని దేవుండప్పుడు మందపాలు ప్రార్ధనం దలంచి యన్నలువురు శార్ఙకులు నున్న వృక్షంబు భక్షిపక పరిహరించిన జరితయు దానిం జూచి సంతసిల్లి కొడుకుల యొద్దకు వచ్చి సుఖంబుండెన్.
అంత నక్కడ మందపాలుండు పురందరువనంబు దహనుచేత దగ్ధంబగుట యెఱింగి యందున్న జరితను బుత్రులం దలంచి యతి దుఃఖితుడయి లపిత (మొదటి భార్య) కిట్లనియె.

కందం.
తరుణుల నజాత పక్షులఁ,
జరణంబులు లేనివారి శార్ఙేయుల న
ల్వుర నొక్కతె యెట దోడ్కొని ,
యరుగంగా నేర్చు జరిత యాపద గడవన్.

ఇంకో కందం.
మఱచు నొకొ మఱవకుండియు,
నెఱుగక యుండు నొకొ యనలుఁ డెఱిఁగి యు నెడనే
మఱునొకొ పుత్త్రులఁ గానక ,
గుఱుకొని నమ్మంగ నగునె క్రూరాత్మకలకున్.

అనిన విని లపిత యిట్లనియె.

కందం.
నా యొద్దన ప్రార్ధించన,
వాయు సఖుండపుడు నీకు వరదుండయి శా
ర్ఙేయుల నలువురఁ గాతును,
ధీయుత యని పలికె మఱచితే ముని నాథా.

(నీకు అగ్ని దేవుడు వాగ్దానం చేశాడు కదా, అని లపిత గుర్తుచేస్తున్నది.)

వచనం.
ఆలికి నెయ్యుండవయి దాని యోగ క్షెమంబరయం దలంచితది పులుఁగెట యేని యుం బఱచుం గా కేమి యయ్యెడు, వగవకుండుము అనిన మందపాలుండు వసిష్ఠునట్టి పురుషునైన నరుంధతి యట్టి భార్య యైనను నిర్నిమిత్తంబున స్త్రీ విషయంబునందు సంశయింపకుండదిది స్త్రీలకు నైజంబ యని పలికి లపిత వీడ్కొని ఖాండవంబునకు వచ్చి పుత్ర సహితయయి కుశలిని యయి యున్న జరితంజూచి సంతుష్టుండై నిజేచ్చ నరిగె.

అగ్ని దేవుండు నిట్లు నిర్విఘ్నంబున ఖాండవ వనౌషధంబు లుపయోగించి విగత రోగుండయి కృష్ణార్జునుల దీవించే చనియెన్. అంత.

(ఇంద్రుడు అర్జునునకు ఆగ్నేయ, వారుణ, వాయవ్యాది అస్త్రాలను ఇచ్చాడు.)

పక్షి పిల్లల్లో ఇటువంటి ధర్మ బుధ్ధిని చిత్రించటం, భారతీయులకే సాధ్యమేమో. నాన్ ఋషిః కురుతే కావ్యం, అంటే ఋషి కాని వాడు కావ్యం వ్రాయలేడు, అంటారు.

వైబీరావు గాడిద వ్యాఖ్యలు

రు అగ్నికి ఆకలెయ్యటం, ఇష్టం వచ్చినట్లుగా తినటం, మళ్ళీ అజీర్ణం తగ్గటానికి వనమూలికలను తినటం కొరకు అడవిని దహించటం, ఈ మొత్తం fantasy అవుతుంది, తప్ప వాస్తవాలను ప్రతిఫలించదు. ఈకథను నిజం అనుకొని చదవటానికి, సత్యాన్వేషణకు పొంతన ఉండదు. ఒక సాహిత్యవిశేషంగానే చదవాలి. రమ్యమైన పద ప్రయోగాలు, సమాసాలు, ఉపమాద్యలంకారాలు, లోకోక్తులు, ఇవన్ని దండిగానే ఉన్నాయి.

నన్నయ కన్నా వ్యాసుడు చాల సుదీర్ఘంగా వ్రాశాడు. ఇంచుమించు వంద శ్లోకాల దాకా ఉన్నాయి. నన్నయ క్లుప్తీకరించాడు. మందపాలుడిచేత వ్యాసుడు అగ్నిదేవుడికి చేయించిన స్తుతి ఒకసారి చూద్దాము.

ఆదిపర్వం. 255వ ఆధ్యాయం. 23వ శ్లోకం నుండి.

త్వమగ్నే సర్వలోకానాం ముఖం త్వమసి హవ్యవాట్॥ 1-255-23
త్వమంతః సర్వభూతానాం గూఢశ్చరసి పావక। త్వామేకమాహుః కవయస్త్వామాహుస్త్రివిధం పునః॥
త్వామష్టధా కల్పయిత్వా యజ్ఞవాహమకల్పయన్। త్వయా విశ్వమిదం సృష్టం వదంతి పరమర్షయః॥
త్వదృతే హి జగత్కృత్స్నం సద్యో నశ్యేద్ధుతాశన। తుభ్యం కృత్వా నమో విప్రాః స్వకర్మవిజితాం గతిం॥
గచ్ఛంతి సహ పత్నీభిః సుతైరపి చ శాశ్వతీం। త్వామగ్నే జలదానాహుః ఖేవిషక్తాన్సవిద్యుతః॥
దహంతి సర్వభూతాని త్వత్తో నిష్క్రంయ హేతయః। జాతవేదస్త్వయైవేదం విశ్వం సృష్టం మహాద్యుతే॥
తవైవ కర్మవిహితం భూతం సర్వం చరాచరం। త్వయాపో విహితాః పూర్వం త్వయి సర్వమిదం జగత్॥
త్వయి హవ్యం చ కవ్యం చ యథావత్సంప్రతిష్ఠితం। త్వమేవ దహనో దేవ త్వం ధాతా త్వం బృహస్పతిః॥
త్వమశ్వినౌ యమౌ మిత్రః సోమస్త్వమసి చానిలః।

083 Why didn't nannaya highlight abduction of Subhadra by Arjuna ? అర్జునుని కిడ్ నాపర్ గా చిత్రించని నన్నయ

083 Wasn't Subhadra kidnapped as per nannaya ? అర్జునుని కిడ్ నాపర్ గా చిత్రించని నన్నయ

---

చర్చనీయాంశములు: మహాభారతం, నన్నయ , వివాహాలు, వ్యాసభారతం, పద్యకవిత్వం

నన్నయ ప్రణీతమైన శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతం, ఆదిపర్వం, ప్రథమాశ్వాసం, 194వ వచనం.

ఇట్లు వాసుదేవుండు వసుదేవాక్రూర సారణ సాంబ సాత్యకి సహితంబుగా నంతర్ద్వీపంబుననుండి వచ్చిన యనంతరంబ యమరావతి నుండి యమర సిధ్ధ సాధ్య ముని గణ పరివృతుండై యమరేంద్రుండు వచ్చెనంత బృహస్పతి యిచ్చిన యుత్తమ లగ్నంబున నగ్ని యమ నిరృతి వరుణ వాయు ధన దేశానాది సురవరులు , నత్రి భృగు నారద వశిష్ఠ వామదేవ ప్రభృతి మహామునులు సదస్యులుగాఁ గశ్యపప్రజాపతి హోమకర్తగా నరుంథతియు , శచియు, సత్యభామయు, రుక్మిణియు, అప్సరోగణంబులతోడం పురంధ్రీ కార్యంబులు నిర్వహింప సుభద్రార్జునుల వివాహ మహోత్సవం బతి రమ్యంబయ్యె నంత.

(ఇంద్రుడి ఆనంద బాష్పాలు)
తరువోజ ఛందస్సు.
అనిమిష ప్రభుఁడు నిజాత్మజు ననఘు నర్జునుఁ బ్రీతితో నభిషిక్తుఁ జేసి
మనుజేంద్రుఁ గాంచనమణిమయోత్తుంగ మకుట విభూషణ మస్తకుఁ జేసి
యనుపమ కేయూర హారాది భూషణాభిశోభితుఁ జేసి యప్పుడానంద
జనితాంబు కణికార్ద్ర చక్షు సహస్ర జల రుహంబులు దాల్చె సమ్మదం బెసగ.

ఇక్కడ ఇంద్రుడి ఆనందాన్ని నన్నయ తన తరువోజలో వర్ణించిన విధం మనోజ్ఞంగానే ఉన్నది. ఇంద్రుడికి అహల్య భర్త గౌతముడి శాపం వల్ల 1000 కళ్ళు శరీరమంతా వ్యాపించాయనేది విజ్ఞులైన పాఠకులకు తెలుసు. నన్నయ గారి సొగసైన వర్ణన ఏమిటంటే, ఇంద్రుడి వెయ్యి కళ్లలోంచి కూడ ఆనంద బాష్పాలు వచ్చాయిట. ఊహించండి, వెయ్యి కళ్ళు. వెయ్యి కళ్లల్లోంచీ కన్నీళ్ళు. ఇది నన్నయ నానారుచిరార్థ సూక్తినిథిత్వానికి, ప్రసన్న కథాకలితార్ధయుక్తికి నిదర్శనం.

వ్యాస భారతం, ఆది పర్వం, 211 వఆధ్యాయం , 1 నుండి , 212 వఆధ్యాయం , 10 వరకు శ్లోకాలు.

రైవత పర్వతం వద్ద యాదవులు ఉత్సవం జరుపుకుంటున్నారు. కృష్ణార్జునులతోపాటు, సుభద్ర తండ్రి వసుదేవుడు, పెద్దన్న బలరాముడు కూడ ఉన్నారు. (నన్నయ కథనంలో బలరాముడు నగరంలో ఉన్నాడు).
సుభద్రను చూచిన అర్జునుడు మన్మథ తాపంతో బాధ పడుతున్నాడు.
దీన్ని గమనించిన శ్రీకృష్ణుడు:

వనేచరస్య కిమ్ ఇదం కామేనాలోడ్యతే మనః
17 మమైషా భగినీ పార్ధ సారణస్య సహోదరా
యది తే వర్తతే బుథ్ధిర్ అ వక్ష్యామి పితరం స్వయమ్.

సారం: ఎందుకు కామంతో బాధ పడతావు? నాసోదరిని వివాహం చేసుకోటం నీకిష్టమైతే, నేను మానాన్నగారితో మాట్లాడతాను.

అర్జునుడు:

దుహితా వసుదేవస్య వసుదేవస్య చ స్వసా
రూపేణ చైవ సంపన్నా కమ్ ఇవైషా న్ మోహయేత్
19 కృతమ్ ఏవ తు కల్యాణం సర్వం మమ భవేద్ ధ్రువమ్
యది స్యాన్ మమ వార్ష్ణేయీ మహిషీయం స్వసా తవ
20 ప్రాప్తౌ తు క ఉపాయః స్యాత్ తద్ బ్రవీహి జనార్దన
ఆస్దాస్యామి తదా సర్వం యది శక్యం నరేణ తత్

సారాంశం: వార్ష్ణేయి నాకు మహిషి అవుతందంటే మహదానందమే. ఆఉపాయం కృష్ణా నీవే చెప్పు.

శ్రీకృష్ణుడు :

స్వయంవరః క్షత్రియాణాం వివాహః పురుషర్షభ
స చ సంశయితః పార్ధ స్వభావస్యానిమిత్తతః
22 ప్రసహ్య హరణం చాపి క్షత్రియాణాం ప్రశస్యతే
వివాహ హేతొః శూరాణామ్ ఇతి ధర్మవిదో విదుః
23 స త్వమ్ అర్జున కల్యాణీం ప్రసహ్య భగినీం మమ
హర స్వయంవరే హయ అస్యాః కొ వై వేద్ అ చికీర్షితమ్.

సారాంశం: కన్యలను అపహరించటం క్షత్రియులకు ధర్మమే అని ధర్మ విదులు చెప్తారు. కాబట్టి కల్యాణి, ప్రసహ్య భగిని, అయిన నాచెల్లెలిని నీవు అపహరించుకొని తీసుకుపో.

అర్జునుడు సరే అన్నాక, వారు ధర్మరాజు అనుమతి కోసం వార్తావహులను పంపి, ఆయన అనుమతిని సంపాదించారు.

ఆది పర్వము - అధ్యాయము - 212
1 [వైశంపాయనుడు -అర్జునుడు సుభద్రను అపహరించుకొని వెళ్ళిన విధాన్ని వర్ణించాడు.]
తతః సంవాదితే తస్మిన్న అనుజ్ఞాతో ధనంజయః
గతాం రైవతకే కన్యాం విదిత్వా జనమేజయ
వాసుదేవాభ్యనుజ్ఞాతః కదయిత్వేతికృత్యతామ్
2 కృష్ణస్య మతమ్ ఆజ్ఞాయ ప్రయయౌ భరతర్షభః
3 రధేన కాఞ్చనాఙ్గేన కల్పితేన యదావిధి
సైన్యసుగ్రీవ యుక్తేన కిఙ్కిణీజాలమాలినా
4 సర్వశస్త్రొపపన్నేన జీమూతర్ వనాదినా
జ్వలితాగ్నిప్రకాశేన ద్విషతాం హర్షఘాతినా
5 సన్నథ్ధః కవచీ ఖడ్గీ బధ్ధ గోధాఙ్గులిత్రవాన
మృగయా వ్యపదేశేన యౌగపథ్యేన భారత
6 సుభద్రా తవ అథ శైలేంద్రమ్ అభ్యర్చ్య సహ రైవతమ్
దైవతాని చ సర్వాణి బ్రాహ్మణాన్ స్వస్తి వాచ్య చ
7 ప్రదక్షిణం గిరిం కృత్వా ప్రయయౌ ద్వారకాం ప్రతి
తామ అభిద్రుత్య కౌన్తేయః ప్రసహ్యారోపయద్ రధం
8 తతః స పురుషవ్యాఘ్రస్ తామ్ ఆదాయ శుచిస్మితామ్
రధేనాకాశగేనైవ ప్రయయౌ స్వపురం ప్రతి
9 హర్యమాణాం తు తాం దృష్ట్వా సుభద్రాం సైనికో జనః
విక్రోశన్ పరాద్రవత్ సర్వో ద్వారకామ్ అభితః పురీమ్
10 తే సమాసాద్య సహితాః సుధర్మామ్ అభితః సభామ్
సభా పాలస్య తత్ సర్వమ్ ఆచఖ్యుః పార్ధ విక్రమమ్.

ఇక్కడేమున్నది? సుభద్ర రైవత పర్వతాన్ని పూజించింది. బ్రాహ్మణులు స్వస్తివాక్యాలు పొందింది. సుభద్రను అర్జునుడు బలవంతంగా రథంలో ఎక్కించుకున్నాడు. రైవత పర్వతానికి ప్రదక్షిణంచేసారు. అడ్డు వచ్చిన యాదవులను, అర్జునుడు ఓడించి వెనక్కి పంపాడు. వాళ్ళు వెళ్లి ద్వారకానగరంలో జరుగుతున్న సుధర్మ అనే యాదవ రాజ సభలో మొర పెట్టుకున్నారు.

ఇంద్రుడేడీ? వాడి వెయ్యి కళ్ళేవి? ఆవేయి కళ్లలో ఆనంద బాష్పాలేవి? వశిష్ఠ వామదేవాదులు ఏరి? నన్నయగారు చేసిన కల్పనలు ఇక్కడ కన్పించవేం. వాసుదేవుడు ఎత్తుకెళ్లమన్నాడు. అర్జునుడు ఎత్తుకెళ్ళాడు. అంతే.

తరువాత బలరాముడికి తెలియటం, ఆయన ఉద్రేక పడటం, కృష్ణుడు సముదాయించటం వంటివి మామూలే.

నన్నయ కథను తన ఇష్టం వచ్చినట్లు మార్చేశాడు. ఇతిహాసం అంటే 'ఇదికదా జరిగినది ' అని అర్థం. వ్యాసుడు జరిగింది జరిగినట్లు చెప్పాడో లేదో మనకు తెలియదు కానీ, నన్నయ మటుకు వ్యాసుడు వ్రాసిన దాన్ని తన ఇష్టం వచ్చినట్లు వాడేసుకున్నాడు.

బాధాకరమైన విషయం ఏమిటంటే, గుళ్ళల్లో, టీవీల్లో పురాణాలు చెప్పేవాళ్ళు నన్నయ వర్ణనలు అన్ని నిజంగా జరిగినట్లుగా వర్ణించేస్తారు. జనం అవన్ని నిజం అనుకుంటారు. అసలు వ్యాసభారతంలోనే , పురాణ పండాలు ప్రక్షిప్తం చేసినవి ఎన్నున్నాయో మనకు తెలీదు. నన్నయ అదనంగా జోడించటం, ఒక కావ్యం , కవిత్వం కోణంలోంచి చూస్తే బాగుంటుంది. కానీ దానిని ఇతిహాసం అనలేం.

శ్రీకృష్ణార్జునయుధ్ధం చలన చిత్రం

ఎంతో జనాదరణ పొందిన ఈచలన చిత్రరాజాన్ని ఇంతవరకు నేను, దురదృష్టవశాత్తు చూడలేకపోయాను. అందువల్ల ఏమీ వ్రాయలేక పోతున్నాను. నా నమ్మకం: చిత్ర దర్శకులు కీర్తశేషులు శ్రీ కె.వి.రెడ్డి గారు నన్నయ గారి కథనాన్ని అనుసరించి ఉంటారు.అంటే ఇంద్రుడు, వశిష్ఠ వామదేవాది మునుల సమక్షంలోనే సుభద్రార్జునుల వివాహం జరిగి ఉండవచ్చు.

081 Were Aryans also as much obsessed about color of body as Europeans and Americans? శరీరం రంగుల పిచ్చి యూరోపియన్లకే , అమెరికన్లకే కాక ఆర్యులకి కూడా ఉండేదా?

We know that Europeans and North Americans are enamoured with body color, thinking that their body color being 'white' shows their racial superiority, although body color depends on presence of melanin which is black in color, In respect of those humans who lived in hotter regions of the world, this melanin content in skin will be high, whereas those who live in colder regions lose their melanin in skin, over evolution of their bodies in Centuries of Human History.

శరీరం రంగుల పిచ్చి యూరోపియన్లకి, అమెరికన్లకే కాక, ఆర్యులకి కూడ ఉండేదా?

వ్యాస భారతం, సంస్కృతం, శాంతి పర్వం, 181వ ఆధ్యాయం (ప్రతిని బట్టి స్వల్పంగా నంబర్ మారచ్చు), 5వ శ్లోకం.

--Santi Parva 181 005 (bhrigu explained to bharadvAja):
brahmaNAnAm sito varNah kshatriyANAm tu lohitah-
vaiSyAnAm pItako varNah SUdrANAm asitas tathA

brahmins white color. kshatriyas red color. vaisyas yellow color. sUdras black color.

బ్రాహ్మణానాం సితో వర్ణః
క్షత్రియాణాం లోహితః
వైశ్యానాం పీతకో
శూద్రానాం అసితస్ తథా.

శ్లోకసారం: బ్రాహ్మణులది తెలుపు రంగు. క్షత్రియులది ఎరుపు రంగు. వైశ్యులది పసుపు రంగు. శూద్రులది నలుపు రంగు.

మహా భారతంలో సందర్భం: మహాభారత మహా సంగ్రామం అయి పోయింది. అంతా పోయారు. ఇప్పుడు యుథిష్ఠిరుడికి కిల్బిషం భయం (పాపం అనే మకిల భీతి) అంటుకుంది. భీష్మ పితామహుడు ఇంకా అంపశయ్య పై పండుకునే ఉన్నాడు. యుధిష్ఠిరుడు ఆయన దగ్గరే కూర్చుని ఆయన బోధించిన నీతులు ఓపికగా విన్నాడు. శాంతి పర్వం చాలా సుదీర్ఘమైనది. కొన్ని వందల ఆథ్యాయాలతో ఒక్కసారి చదవగలగటమే గగనం. నీతులన్నీ నిజంగా భీష్ముడే చెప్పాడో, ఆయన పేరుతో పురాణ బోధక పండాలు దానిలోకి చొప్పించారో కానీ, ఆనీతులన్నీ దండకారణ్యం లాగా దుర్భేద్యంగా అల్లిబిల్లిగా అల్లుకొని ఉన్నాయి. తిక్కన ఆ శాంతి పర్వాన్ని ఎంతో ఓపికగా అనువదించాడు, అందులో ఛందో బధ్ధంగా పద్యాల్లో చెప్పాడు, అంటే ఎంతో గొప్ప తపశ్శీలి, మహా శక్తిశాలి అయితే తప్ప అసాథ్యం.

తిక్కన తన ఆరాథ్య దైవమైన హరిహరనాధుడి ఆజ్ఞమేరకు మహాభారతాన్ని తెనిగిస్తున్నట్లు చెప్పుకున్నాడు.

మహాభారతం, భీష్మ పర్వంలో నిక్షిప్తమై 700 శ్లోకాలతో నిండి ఉన్న భగవద్ గీతను 70 పద్యాలకు కుదించిన సంగతి విదితమే.

తిక్కన శాంతి పర్వాన్ని కూడ బాగానే కుదించాడు. వావిళ్ళ వారి 1915 ప్రచురణలో 295 పేజీలు వచ్చింది. అహో!

పైశ్లోకాన్ని ఎలా అనువదించాడో చూద్దాం.

భారద్వాజ ముని ప్రశ్నలకు భృగు మహర్షి ఇచ్చిన జవాబులుగా ,భీష్ముడు ధర్మరాజుకి బోధించాడు.

శాంతిపర్వం, చతుర్ధాశ్వాసం, 97వ పద్యం. సీసపద్యం.

ఆగమ సత్య ధర్మాచార తపముల
    కునికిపట్టుకాగ వనజభవుడు
కలిగించె మును బ్రాహ్మణుల మఱి కల్పించె
   నృప వైశ్య శూద్రుల నిర్మలాత్మ
బ్రాహ్మణాదికముగఁ బరగు నన్నాలుగు
   జాతుల యుజ్జ్వల ఛాయ లోలి
సొంపారు తెలుపునుఁ గెంపును బసపుచా
   యయుఁ గప్పునయ్యు నండ్రార్య వర్యు

ఆటవెలది పద్యం.
లాత్మ కర్మ మెడలి యనులోమ వృత్తి నె
జ్జాతి సొచ్చు నన్యజాతి పనికి
దానికట్టి భంగి దలకొనుఁ బెక్కులు
పనులఁ జేసి జారతనము వచ్చు.

98వ పద్యం. కందం.
సిత రక్త పీత నీలము,
లతులమతీ మొదలు తొడఁగి యంతంతకు హీ
నత దాల్చుగాన యెఱిగిం
చితి నీ పరిపాటి కర్మశీలత కొరకున్.

సితం= తెలుపు. రక్త = ఎరుపు. పీత = పసుపు. నీలము = బ్లూ లేక బహుశా నలుపు (శ్యామ వర్ణం). వ్యాసుడు అసితం అనేశాడు.

వైబీరావు గాడిద వ్యాఖ్య.

97వ పద్యం లో ఉన్న ఆటవెలది మొదటి లైను లోని, అనులోమ వృత్తి కి వివరణ

ఎక్కువ కులం గల పురుషుడు, తక్కువ కులంగల స్త్రీలను పెళ్ళాడటం, అనులోమం. బ్రాహ్మణుడు క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర కన్యలను,
క్షత్రియుడు వైశ్య శూద్ర కన్యలను,
వైశ్యుడు శూద్ర కన్యలను,
వివాహ మాడే సౌకర్యం అనులోమం.

97వ పద్యం మరియు 98వ పద్యాల సారాన్ని మనం కలిపినపుడు, ఈ అర్ధం తీయచ్చేమో: ఎక్కువ కులంగల పురుషులు అనులోమం ద్వారా తక్కువ కులం గల స్త్రీల ద్వారా పిల్లలను కన్నప్పుడు, 1. జార తనం పెరుగుతుంది. 2. రంగు దిగజారి పోతుంది.

నోట్: విలోమం ఆకాలంలో అనుమతించలేదు కాబట్టి ఇక్కడ ప్రస్తావించినట్లు కనపడదు. విలోమం అంటే, తక్కువ కులం గల పురుషుడు, ఎక్కువ కులంగల స్త్రీని వివాహం చేసుకోటం, విలోమం. అనుమతించక పోటానికి ముఖ్యకా రణం మానవ స్వార్ధ ప్రకృతియే. తాము తక్కువ కులంగల స్త్రీలను స్వేఛ్చగా అనుభవించాలి. కానీ తమ స్త్రీలను (చెల్లెళ్ళను, కూతుళ్ళను మొ||) తక్కువకులంగలవాళ్ళు ఆకర్షించకూడదు.

21వ శతాబ్దపు భారత దేశంలో , పాకిస్థాన్ లో , నేడు జరుగుతున్న పరువు కోసం హత్యలు (honor killings) ఇంచుమించు ఇటువంటి మనస్తత్వాన్నే సూచిస్తున్నాయి.

తిక్కన వ్యాసుడి మూలాన్ని మార్చాలని నేను కోరటం లేదు. ఎలాగో భగవద్గీత 700 శ్లోకాలను కత్తిరించే ధైర్యం చేశాడు కాబట్టి, ఇక్కడ కూడ చిన్న వివరణ పద్యం ఒక కందాన్ని జత చేస్తే బాగుండేదేమో అనిపిస్తుంది. అయితే తిక్కనకాలపు 13వ శతాబ్దపు సామాజిక పరిస్థితులు ఎలా ఉండేవో మనకు తెలియదు కాబట్టి, ఈవ్యాఖ్య కూడ న్యాయంకాదు. పైగా హరిహరనాధుడి ఆజ్ఞ మేరకు వ్రాస్తున్నాడు కదా, ఈరంగుల గోలను వ్యాసుడు వ్రాసి ఉండడు, తరువాత వారెవరో జోడించి ఉంటారు, అనేభావంతో ఎత్తిసినా బాగుండేదేమో. గ్రంధంయొక్క నిడివి కూడ తగ్గేది.

---

వైబీరావు గాడిద రెండవ వ్యాఖ్య

పలువురు చరిత్రకారులు అంగీకరించిన దేమిటంటే, ఆర్యులు మధ్య ఆసియానుండి వచ్చారు. లోకమాన్య బాలగంగాధర తిలక్ గారు ఆర్యులు ధ్రువ ప్రాంతాలనుండి వచ్చినట్లు అభిప్రాయపడినట్లు నాకు గుర్తు. నా మిత్రులు కొందరితో నేను ఈవిషయాన్ని ప్రస్తావించినపుడు, వారు, ఆర్య సంస్కృతి భారతీయులు స్వంతం. ఇక్కడనుండి విదేశాలకు వ్యాపించింది. వారికి గోచీ పెట్టుకోటం రానపుడు మనం వారికి గోచీ పెట్టుకోటం నేర్పాం అన్నారు. నాకు సరియైన సాక్ష్యాలు దొరకక నోరు మూసుకొని ఊరుకున్నాను.

శరీరం రంగుల పిచ్చి (racialism) యూరోపియన్లకు, అమెరికన్లకు ఎక్కువ అనే అభిప్రాయం సర్వత్రా ఆమోదం పొందింది.

మనం వ్యాస భారత శ్లోకం లోను,తిక్కన పద్యం లోనూ, ఏమి గమనించాం? ఆర్యులకు కూడ శరీరం రంగుల పిచ్చి ఉండటమేకాక, ఆరంగులను ఇష్టం వచ్చినట్లుగా కులాలకు అంటగట్టటం చూశాం. ఆర్యులు ఉత్తర యూరప్ నుండి వచ్చారు అనే విషయాన్ని మనం అంగీకరించ గలిగితే, వారికి ఉన్న రంగుల పిచ్చి దిగుమతి చేసుకున్నట్లు అవుతుంది. లేదూ, ఆర్యులు స్వదేశీయులే. విదేశీయులకు గోచీ పెట్టుకోటం నేర్పారు అనుకుంటే, ఈ రంగుల పిచ్చిని కూడ మనం విదేశాలకు ఎగుమతి చేశాం అని అంగీకరించ వలసి వస్తుంది.

రంగుల పిచ్చి ఎగుమతి వస్తువా, దిగుమతి వస్తువా అని నిర్ణయించుకునే స్వేఛ్ఛ భారతీయులకు ఉంది. కాబట్టి వారే నిర్ణయించుకుందురు గాక!

072 అర్జునుడు పాతచీరెలు అమ్ముకునేవాడా? Was Arjuna a rag seller?

---

చర్చాంశాలు:

వ్యాస భారతం, మహాభారతం, తిక్కన, నర్తనశాల, mahabharata, పద్యకవిత్వం

1963లో విడుదలైన, నర్తనశాల సినిమా చూచిన వారికి గుర్తు ఉంటుంది. ధర్మరాజు మిక్కిలినేని, కంకుభట్టు వేషంలో విరటుడి ఆస్థానంలో రాజుతో జూదం ఆడుతూ ఉండేవాడు.

దండమూడి రాజగోపాలరావు భీముడిగా నటించాడు. విరాట పర్వ అజ్ఞాతవాసంలో పేరు వలలుడు. విరటుడి దగ్గర వంటవాడు.

అర్జునుడిగా ఎన్ టీ ఆర్. విరాట పర్వ అజ్ఞాతవాసంలో పేరు బృహన్నల. విరటుడి దగ్గర నాట్యాచార్యుడు.

విరాట పర్వం లో నకులుడి అజ్ఞాతవాసం పేరు దామగ్రంధి. విరటుడి గుర్రాలశాలకు అధిపతి. నటుడు కొమ్మినేని రాజగోపాలరావు.

విరాట పర్వం లో సహదేవుడి అజ్ఞాతవాసం పేరు తంత్రీపాలుడు. విరటుడి గోశాలకు అధిపతి.



విరాట పర్వం లో ద్రౌపది అజ్ఞాతవాసం పేరు సైరంధ్రి. నటి సావిత్రి.



కీచకుడిగా స్వర్గీయ ఎస్.వీ.రంగారావు. ఇండోనీషియన్లకు బాగా నచ్చాడు. 1964లో ఇండొనీషియా రాజధాని, జకార్తాలో జరిగిన మూడవ ఆఫ్రో ఆసియన్ చిత్రోత్సవంలో ఉత్తమ నటుడు గా గుర్తింపు పొందాడు. బృహన్నలగా ఎన్ టీ ఆర్ కు ఎందుకో గుర్తింపు దొరకలేదు.

---

ఇప్పుడు అసలు ప్రశ్నకు వద్దాం.

పాండవులు అజ్ఞాతవాసం చేసినపుడు జీతం సరిపోయేదా? విరటుడు, ధర్మరాజుని, బృహన్నలని తన సభలో మొదటిసారి చూసినపుడు, 'నా రాజ్యం మీకిచ్చేస్తాను. మీరు ఈభూమండలం మొత్తం పాలించటానికి అర్హులు. మీరు నారాజ్యాన్ని పాలిస్తూ, నారాజ్యాన్ని రక్షించండి'. అన్నాడు. మరి ఏమయ్యిందో ఏమో,జీతం ఎంత తక్కువ ఇచ్చాడో ఏమో, అసలు ఇచ్చాడో లేదో ఏమో, పాండవులు సాధారణ నౌకర్లలాగ ప్రవర్తించారు. తిక్కన కొంతవరకు పాండవులను, వ్యాసుడి కన్నా కొంత ఉదాత్తంగానే, ఉదారంగానే చిత్రించాడనాలి.

భీముడి విషయంలో కొద్దిగా వంకర కనిపిస్తుంది. వాయునందనుండు వంటకు మిగిలిన మాంసంబు లమ్మునెపంబున నిచ్చలు సహోదరులకు నిచ్చుచుండు . అంటే ఏమిటి? విరటుడి వంటశాలలో మిగిలిన మాంసాన్ని అమ్మే బాధ్యతను విరటుడు భీముడికి అప్పగించినట్లున్నాడు. అసలు మిగిలిన మాంసాన్ని విరటుడు అమ్మమని చెప్పటమే అర్ధంలేదు. మన భీముడుగారు, అమ్మరా నాయనా అంటే, అమ్మే నెపంతో, కొంత భాగాన్ని సోదరులకు ఇచ్చేవాడుట. ధర్మరాజు దానిని ఎలా తిన్నాడో ఏమిటో. మామూలుగా మనకి ఇలాంటివి రెస్టారెట్లలో జరుగుతూ ఉంటాయి.

విరాట పర్వం, ద్వితీయాశ్వాసం, 2వ పద్యం.
వచనం. దేవా! వైశంపాయనుండు జనమేజయునకిట్లనియె నట్టియెడ ధర్మసూనుండు సభాజనంబుల యుల్లంబులు రంజిల్ల రాజునకు వినోదంబులు వివిధోదాత్త ప్రకారంబులఁ జులుపుచు, నొక్కొక్కమాటు మధుర ప్రసంగంబుగా నాడిన నెత్తంబున గెలిచిన విత్తంబులు తమ్ముల కొసంగుచుండు
వాయునందనుండు వంటకు మిగిలిన మాంసంబు లమ్మునెపంబున నిచ్చలు సహోదరులకు నిచ్చుచుండు .
వివ్వచ్చుండు సంగీత ప్రసంగంబున మెచ్చువడసిన కనకాంబరాదులు సోదరులకుం జేర్చుచుండు .
నకులుండు దురగంబుల గ్రాసంబులం గనిన ధనంబులు తోడంబుట్టువులకుఁ బెట్టుచుండు .
సహదేవుండు గోవులం జూచి భూవల్లభుండు సంతసిల్లిన సమయంబున సముపార్జితంబులగు పదార్థంబులన్నియు నన్నలవశంబు చేయుచు వారలకు గోరసంబులం దుష్టి సలుపుచుండు .
ద్రౌపది తన్నరసికొని తిరుగుచున్న వీరలం గన్నులారం జూచుచును చితంపు నడవడి మెలుగుచుండు.

వ్యాసుడు. వ్యాసభారతం. విరాటపర్వం. 12వ ఆధ్యాయం శ్లోకాలు 5 నుండి 9 వరకు.

5 అజ్ఞాతం చ విరాటస్య విజిత్య వసు ధర్మరాజ
భ్రాతృభ్యః పురుషవ్యాఘ్రో యదార్హం సమ ర్పయచ్ఛతి

6 భీమసేనో ఽపి మాంసాని భక్ష్యాణి వివిధాని చ
అతి సృష్టాని మత్స్యేన విక్రీణాతి యుధిష్ఠిరే

7 వాసాంసి పరిజీర్ణాని లబ్ధాన్ అంతఃపురే ఽర్జునః
విక్రీణాన్ శ్చ సర్వేభ్యః పాండవేభ్యః ప్రయచ్ఛతి

వైబీరావు గాడిద వ్యాఖ్య.

విక్రీణాన్ అనే పదాన్ని చూడండి. లభించిన పాతచీరెలను (వాసాంసి పరిజీర్ణాని లబ్ధాన్ ) అమ్మటం, ఆడబ్బుని తన సోదరులకు ఇవ్వటాన్ని గమనించండి. మన అర్జునుడు గారికి ఉన్న పది నామాల్లో 'ధనంజయుడు'ఒకటి. రాజ్యాలపై దండెత్తి కొట్టుకొచ్చిన డబ్బు మధ్యలో నిల్చుంటాను కనుక తనకు ఆపేరు వచ్చిందని శ్రీవారే స్వయంగా చెప్పుకున్నారు. అలాంటి ఘనాఘన్ ధనంజయుడికి ఈ పాతచీరెలమ్ముకునే గతి ఏమిటి.

అందుకే తెనాలి రామకృష్ణ మహాకవి, శ్రీకృష్ణదేవరాయల సమ్ముఖంలో చెప్పిన చాటువు గుర్తుకు వస్తుంది.

రంజన చెడి పాండవులరి
భంజనులై విరటు కొల్వు పాల్పడి రకటా
సంజయా విధినేమందును
కుంజర యూధంబు దోమ కుత్తుక జొచ్చెన్.

8 సహదేవోఽపి గోపానాం వేషమ్ ఆస్తాయ పాండవః
దధి క్షీరం ఘృతం చైవ పాణ్డవేభ్యః ప్రయచ్ఛతి

9 నకులొ ఽపి ధనం లబ్ధ్వా కృతే కర్మణి వాజినామ్
తుష్టే తస్మిన్ నరపతౌ పాండవేభ్యః ప్రయచ్ఛతి

10 కృష్ణాపి సర్వాన్ భ్రాతౄంస తాన్ నిరీక్షంతీ తపస్వినీ
యదా పునర్ అవిజ్ఞాతా తదా చరతి భామినీ

పాపం అమాయకురాలు ద్రౌపది మటుకు తన ఐదుగురు భర్తలను జాగ్రత్తగా ఎల్లప్పుడూ కనిపెట్టుకొని ఉండేది. ఐదుగురు భర్తలకు సేవలు చేయటం అంటే మాటలా? ఇది యజమానురాలు సుధేష్ణకు చేసే సేవకు అదనం.

సారాంశం ఏమిటి? పాఠకులే ధైర్యంగా చెప్పాలి.

067 Great honor conferred by tikkana to brihannala. బృహన్నలకు తిక్కన చేసిన గొప్ప గౌరవం.

---

మహాభారతం, తిక్కన, సినిమాలు, వ్యాసుడు, పద్యకవిత్వం

అర్జునుఁడు పేడి రూపమున విరటుఁగొల్వ వచ్చుట.

పాండవుల అరణ్యవాసం ముగిసింది. అజ్ఞాతవాసం మొదలవ్వాలి. పాండవులు ఎలా ముందుకు వెళ్ళాలో, ఒకరితో నొకరు చర్చించుకొని, విరటుడి కొలువులో చేరాలని నిర్ణయించుకున్నారు. తమ ఆయుధాలను ఒక స్మశానంలో, ఒక శమీ వృక్షం పైన దాచి, ఒక్కొక్కరుగా విరాటనగరంలోకి ప్రవేశించి, విరటుడి కొలువుకూటానికి చేరుకుంటున్నారు.

ధర్మజుడు కంకుభట్టుగా కొలువు సంపాదించాడు. భీముడు , వలలుడిగా వంటవాడి పని సంపాదించాడు. ఇప్పుడు అర్జునుడు, బృహన్నల వేషంలో విరటుడి కొలువులోకి ప్రవేశించాడు. అతడి ముగ్ధమనోహర రూపాన్ని చూసి విరటుడు, సభాసదులు ముగ్ధులయ్యారు. విరటుడు అంటున్నాడు.

తిక్కన విరచిత ఆంధ్రమహాభారతం, విరాట పర్వం, ప్రథమాశ్వాసం, 231వ పద్యం.
మత్తేభం (పద్యం యొక్క ఛందస్సు).
వనితావేషము గలిగియు న్న యది చెల్వం బాఁడు చందంబు గా
దు నిరూపింప మహానుభావతయు నిర్దోష త్వమున్ రాజసం
బును శోభిల్లెడు నెవ్వడే నొకజగత్ పూజ్యుండు క్రీడార్ధమి
ట్లొనరం దాల్చిన రూపుగావలయు మీ రూహింపుఁడా యట్లగున్.

ఆఁడు చందంబు = స్త్రీ పధ్ధతి కాదు. ఇక్కడ అరసున్నా వినియోగాన్ని గమనించండి. మనం అరసున్నాల వాడకాన్ని మానేసి ఒక వందేళ్లు అయి ఉంటుంది. అరసున్న తీసి వేస్తే, ఆకాలంలో, ఆడు= ఆటలాడు అనే అర్ధం తీసేవారేమో.

మహానుభావతయు, నిర్దోష త్వము, రాజసము , జగదేక పూజ్యుడు -అర్జునుడిని ఎంత చక్కగా వర్ణించాడో గమనించండి.

విరాటరాజు అభిప్రాయంతో సభాసదులు కూడ ఏకీభవించారు.

బృహన్నల విరటుడితో నిన్ను కొలువటానికి వచ్చానన్నాడు.
విరటుడు:

ఉత్పలమాల పద్యం.
ఆయతబాహులున్ వెడఁదయైన సమున్నత వక్షమున సరో
జాయతలోచనంబులుఁ బ్ర్ససన్న ముఖంబు ను ఉదాత్త రేఖయుం
గాయజుఁ గ్రేణి సేయు ననఁ గౌశికు మీఱు ననంగ విభ్రమ
శ్రీ యును బెంపునుం గలుగఁ జేసి విధాతృఁడు పేడిఁ జేసెనే.

శార్దూలపద్యం.
మత్ కోదండచయంబులోన నొక సమ్మానా ర్హ చాపంబు భా
స్వత్ కాండంబులు హేమచంద్రక కన ద్ వర్మంబు నీకెంతయు న
సత్కారంబున నిచ్చి వాహన పరిష్కారాంక సంభావ్య సం
పత్ కల్యాణునిఁ జేసి వైభవము దర్పంబునన్ విజృంభింపఁగన.

కంద పద్యం.
ఏము నిను మత్స్యరాజ,
శ్రీ మహిమకు నెల్ల యుక్తు జేయఁ దలంపం
గా మామనోరథమునకు,
నీమాట విరుధ్ధమయ్యె నిది యెట్లొక్కొ.

చివరి కందం చూడండి. విరటుడు , బృహన్నలను, మత్స్యరాజ్య లక్ష్మికి పట్టాభిషిక్తుడిని చేస్తానంటున్నాడు. మా మనోరధానికి విరుధ్ధంగా మాట్లాడుతున్నావు. ఇది ఎట్లాగా! అని ఆశ్చర్యపోతున్నాడు.

వైబీరావు గాడిద వ్యాఖ్య: అంతా ఉట్టిదే. రాజుల మాటలు అలాగే ఉంటాయి, మన నేతల మాటల్లాగా. ఇదిగో ఐఐటీ, అదిగో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, విమానం ఎక్కటానికి రెడీ కాండి లాగా.

సరే , ఏదో బృహన్నల వివరణ ఇచ్చుకున్నాడు, డాన్స్ మాస్టర్ నౌకరీ ఇవ్వమన్నాడు. కానీ బృహన్నలతో, విరటుడు ఎంతో సగౌరవంగా వ్యవహరించాడు. ఉత్తరను రప్పించాడు. బృహన్నలను గురువుగా పరిచయం చేసి, గురువుతో ఎలా మెలగాలో హితవు చెప్పాడు.

నాగరికత్వంబునకుఁ చిత్తంబు రంజిల్ల మధుర సల్లాపంబు సేసి, కర్పూర సహితంబగు తాంబూలంబు వెట్టి చిత్రంబులగు చీనాంబరంబులిచ్చి మణి మయంబులగు నాభరణంబు లొసంగి, సంభావించి, యవ్విభుండు,

.... .... ....(కొన్ని పద్యాలు)
అమ్మాయిని జాగ్రత్తగా చూసుకోమని గురువుకి చక్కగా చెప్పి , ఉత్తరకు గురువుయొక్క విలువను బోధించాడు.

ఆటవెలది పద్యం.
ఎల్ల చుట్టములు తల్లియుఁ దోడును,
జెలియుఁ బరిజ నంబుఁ జెలువ నీకు
గురువ యింక నొక్క కొఱఁతయు లేదిందుఁ,
జేరి బ్రతుకు బుధ్ధి గౌరవమున.

చుట్టాలు, తల్లి , తోడు, స్నేహితురాలు, సహచరులు, అన్నీ నీకు గురువే, 'బుద్ధిగా గౌరవంతో బ్రతుకు' అని చక్కగా ఆదేశించాడు. బృహన్నలను ఎంతో గౌరవించాడు.

తిక్కన ఇంత విశదంగా ఈ ఘట్టాన్ని 27 పద్యాల్లో చిత్రించి మనకు సాక్షాత్కరింప చేశాడా. వ్యాసుడు దీన్ని 1౦ శ్లోకాల్లో తేలగొట్టాడు. పైగా విరటుడిచేత బృహన్నలను అవమానింపచేశాడు అనలేం కానీ , రాజులు డాన్స్ మాస్టర్లతో ఎలా ప్రవర్తిస్తారో అలా ప్రవర్తింపచేశాడు.

వ్యాస మహాభారతం. విరాటపర్వం. 1౦వ ఆధ్యాయం. మొత్తం 1౩ శ్లోకాలు. 5,6,7 శ్లోకాలు, విరటుడు బృహన్నలను పొగిడిన పొగడ్తలు.

విరటుడు బృహన్నలతో అంటున్నాడు.

సర్వోపపన్నః పురుషో మనోరమః; శ్యామో యువా వారణయూధపోపమాః
విముచ్య కంబూ పరిహాటకే; శుభే విముచ్య వేణీమ్ అపిన్ అహ్య కుండలే

శిఖీ సుకేశః పరిధాయ చాన్యధా; భవస్వ ధన్వీ కవచీ శరీ తదా
ఆరుహ్య యానం పరిధావతాం భవాన్; సుతైః సమో మే భవ వా మయా సమః

వృథ్ధో హ్య అహం వై పరిహార కామః; సర్వాన్ మత్స్యాంస త్రసా పాలయస్వ
నైవంవిధాః క్లీబ రూపా భవన్తి; కదం చనేతి ప్రతిభాతి మే మనః .

సారాంశం: నా కొడుకుతో సమానంగా ఉండు. నేనేమో వృధ్దుడినైపోయాను. నాభారం తగ్గించు కోవాలనుకుంటున్నాను. ఈ మత్స్య రాజ్యం మొత్తాన్ని నీవే రక్షించు. పాలించు. నా దృష్టిలో నీ వంటి వ్యక్తి నపుంసకుడు అయ్యే అవకాశమే లేదు.

విరటుడి పొగడ్తలకు అర్జునుడు సోల కాలేదు. నాట్యాచార్యుడి ఉద్యోగం చాలన్నాడు.

పదో శ్లోకంలో, విరాటుడు బృహన్నలతో:

దదామి తే హన్త వరం బృహన్నలే; సుతాం చ మే నర్తయ యాశ్చ తాదృశీః
ఇదం తు తే కర్మ సమం న మే మతం; సముద్రనేమిం పృథ్వీం తవమ్ అర్హసి.

నీ ఇష్ట ప్రకారమే కానీలే అని ఊరు కోకుండా, 'సముద్రనేమిం పృథ్వీం తవమ్ అర్హసి'. సముద్రం వరకు ఈభూమి మొత్తాన్ని పాలించటానికి నీవు అర్హుడివి, అన్నాడు. అని ఊరుకున్నాడా? 11వ శ్లోకం చాలా కీలకం.

బృహన్నలాం తామ్ అభివీక్ష్య మత్స్యరాట్;
కళాసు నృత్తే చ తదైవ వాదితే
అపుంస్త్వమ్ అపి అస్య నిశమ్య చ స్థిరం;
తతః కుమారీ పురమ్ ఉత్సర్జ తమ్.

నృత్య,వాద్యాది కళలలో బృహన్నలను పరీక్షించి చూశాడు. నిజంగా నపుంసకుడో కాదో అని పరీక్షింపచేసి, నపుంసకుడే అని స్థిర పర్చుకున్నాడు. అప్పడు అంతఃపురం లోకి పంపాడు.

వైబీరావు గాడిద వ్యాఖ్య: విరటుడు బృహన్నల పురుషత్వాన్ని పరీక్షింపచేయటం (ఎలా? గదిలోకి పంపి, బట్టలు విప్పదీయించ, స్త్రీలచేత పరీక్షింపచేసి ఉండచ్చు). ఇది తప్పు అనికూడ అనలేము. అంతఃపురంలోకి, కొత్తవాళ్లను ఏపరీక్షలూ లేకుండా పంపటం ప్రమాదకరంకదా.

స్వర్గీయ కిషోర్ మోహన్ గంగూలీ, వ్యాసుడి సంస్కృత భారతాన్ని ఆంగ్లం లోకి అనువదించాడు. ఆ అనువాదం:

The king of the Matsyas then tested Brihannala in dancing, music, and other fine arts, and consulting with his various ministers forthwith caused him to be examined by women. And learning that this impotency was of a permanent nature, he sent him to the maiden‴s apartments. And there the mighty Arjuna began giving lessons in singing and instrumental music to the daughter of Virata, her friends, and her waiting-maids, and soon won their good graces. And in this manner the self-possessed Arjuna lived there in disguise, partaking of pleasures in their company, and unknown to the people within or without the palace.

తిక్కన వ్రాసిన, ఉత్తరకు హితబోధలు మొ|| వ్యాసుడు వ్రాయలేదు. వ్యాసుడు వ్రాసిన నపుంసకత్వ పరీక్షను తిక్కన వదిలేశాడు. ఎవరిది తప్పు, ఎవరిది ఒప్పు అనేది ప్రధానంకాదు. తిక్కన కోణం లోంచి చూసినపుడు, నీవు ఈ భూమండలం మొత్తాన్నీ పాలించటానికి అర్హుడివి అన్నాక, మాస్త్రీల ముందు , నీగుడ్డలు విప్పి నీ నపుంసకత్వాన్ని ఋజువు చేసుకో అనటం అర్ధవంతంగా ఉండకపోవచ్చు కాబట్టి తొలగించి ఉండవచ్చు. గురువుకి తాంబూలం ఇవ్వటం, వస్త్రాలు,నగలు ఇవ్వటం, వంటివి తిక్కన చొప్పించినవి ఎంతో సొంపుగా ఉన్నాయి.

రాజుల అంతఃపురాలలో, నపుంసకులను కాపలా పెట్టటం, వివిధసేవలకు వినియోగించుకోటం ఆనాటి ఆచారం. నపుంసకత్వ పరీక్షలు కూడ ఆచారమే. ఈనాడు ప్రభుత్వోద్యోగాలకు కు, కొన్న కంపెనీల్లో ఉద్యోగాలకు ,వైద్య పరీక్షల్లాగా. అక్బర్ జనానాలో, 5000 మంది దాకా స్త్రీలు ఉండే వారట. నిజాం నవాబు జనానాలో కూడ అంతే. విజయనగర రాజులు కూడా ఏమీ తక్కువ తిన లేదు. అంతఃపురంలోకి చొరబడితే శిక్ష ఏమిటో పరిశీలంచాలంటే,మల్లీశ్వరి సినిమా చూడండి.

ముగింపు

నర్తనశాల చిత్రంలో బృహన్నల అవతారంలో స్వర్గీయ ఎన్ టీ ఆర్ ను గుర్తుకు తెచ్చుకోండి.
.

RELATED LINKS

Was Arjuna (Brihannala) used to sell old sarees in Dance Room (nartana SAla)? क्या अर्जुन (बृहन्नल) नर्तन शाला में पुराने शारी बेचते थे ? అర్జునుడు (బృహన్నల) నర్తనశాలలో ఉన్నప్పుడు అక్కిడి పాత చీరెలను అమ్ముకునే వాడా ? Click to go to Post No. 072.

066 గుండ్రా డాఁచినఁ బెండ్లి యేమిటికిఁ జిక్కుం గష్టముష్టింపచా! A wedding cannot be stopped by hiding pestle stone

---

bifurcation, విభజన, మనుచరిత్ర, పెద్దన, పద్యకవిత్వం

తండ్రీ! నాకు ననుగ్రహింపఁగదె వైద్యం బంచుఁ బ్రార్థించినన్‌
గండ్రల్‌గా నటు లాడి ధిక్కృతులఁ బోకాల్మంటి వోహో! మదిం
దీండ్రల్‌ గల్గినవారి కేకరణినేనిన్‌ విద్య రా కుండునే?
గుండ్రా డాఁచినఁ బెండ్లి యేమిటికిఁ జిక్కుం గష్టముష్టింపచా!

అల్లసాని వారి అల్లిక జిగిబిగి, ముక్కుతిమ్మనార్య ముద్దు పలుకు,అంటారు. అల్లసాని పెద్దనామాత్యుడు, ఆంధ్రభోజుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలవారి ఆస్థానంలోని అష్టదిగ్గజ కవులలో అగ్రగణ్యుడు. ఈమహాకవి విరచితమైన మనుచరిత్ర ప్రబంధం తెలుగువారు నిత్యం కాకపోయినా, నెలకొకసారి కనీసం ఒక్క పద్యాన్నైనా చదువ తగిన గ్రంధరాజము.

పైపద్యం, మనుచరిత్ర పంచమాశ్వాసంలో, 17 వపద్యం. అల్లిక జిగిబిగియే కాక, పైపద్యం లో మనమేమి గమనించవచ్చు? జవాబు: సుందరమైన తెలుగు నుడికారం. నాలుగవ లైనులో వాడిన ఈలోకోక్తిని చూడండి. 'గుండ్రా డాఁచినఁ బెండ్లి యేమిటికిఁ జిక్కుం గష్టముష్టింపచా!'

ఈసామెత తెలుగు వారిలోకి 16వ శతాబ్దం నాటినుండే ఎలా ప్రవేశించింది?

ఆకాలంలో తెలుగువారిలో వోలికాశపడి కానీ, ఇతరకారణాల వల్లకానీ, బాలలను అతివృధ్దులకు ఇచ్చి వివాహంచేసే ఆచారం ఉండేది. రెండు మూడేళ్ళలోనే ఆవృధ్ధుడు గతించటం, అబ్బాల విధవ పుట్టింటికి చేరటం జరిగేది. ఇలా జరగటం ఆఇంటి ఇల్లాలికి ,అంటే పెళ్లి కూతురు తల్లికి ఇష్టం ఉండేది కాదు. ఆమె నిరసనలను ఇంటి యజమానిగానీ, బంధువులుగానీ పట్టించుకోకుండా పెళ్ళిని ముందుకు నెట్టుకెళ్ళేవారు. ఆతల్లి ఏడుస్తూ కూర్చునేది.

ఆనాటి వివాహాల్లో ఒకానొక దశలో గుండ్రాయి అవసరం పడేది. దాన్ని ముందుగా సిధ్ధం చేసుకోటం జరగనిచోట, అప్పటికప్పుడు, పెళ్ళి పందిరిలో గుండ్రాయి కొరకు వెతికేవాళ్ళు. దొరకకపోతే, వివాహం కొన్ని నిమిషాలు ఆలస్యం అయ్యేది. ఒకపెళ్ళిలో, పెళ్ళికూతురు తల్లి ఏంచేసిందంటే, గుండ్రాయి దొరకకుండా, దానిని దాచిపెట్టింది. అలాగైనా ఆపెళ్ళి ఆగిపోతుందని, ఆ అమాయక తల్లి ఆశ. ఆపెళ్ళికూతురు తండ్రి, బంధువులు మొండి ముండా కొడుకులు, ఎక్కడి నుండో మరో గుండ్రాయిని తెచ్చి ఆపెండ్లిని పూర్తి చేశారు. అలాగా, 'గుండ్రాయిని దాస్తే కూతురు పెళ్లి ఆగుతుందా', అనే సామెత వ్యాప్తమయ్యింది.

మనుచరిత్రలో ఈసామెతను వాడిన సందర్భం

బ్రహ్మ మిత్రుడు అనే పండితుడు, తన శిష్యులకు ఆయుర్వేదాన్ని నేర్పే వాడు. ఇందీవరాక్షుడు అనే రాజు , బ్రహ్మ మిత్రుడి దగ్గరకు వెళ్ళి తనకు ఆయుర్వేదాన్ని నేర్ప వలసినదిగా ప్రార్ధించాడు.

గురువుకి రాజులపై ఏవో దురభిప్రాయాలుండటం వల్ల ఆయన దానిని కొంత కటువుగానిరాకరించాడు. ఇక్కడ పెద్దన పద్యం అవశ్యం పఠనీయం, కమనీయం.

గురువు, బ్రహ్మ మిత్రుడు : నటవిట గాయక గణికా
కుటిలవచ శ్శీథురము గ్రోలెడు చెవికిం
గటు వీ శాస్త్రము వల ది
చ్చట నినుఁ జదివింపకున్న జరుగదె మాకున్‌?


రాజు, ఇందీవరాక్షుడు :
తేటగీతి. అనఁగ నే నట్టివాఁడఁ గాననఘ చరిత!
యించుకించుక మీవంటి యెఱుక గలుగు
పెద్దవారల శిక్షలఁ బెరిగినాఁడ
నవధరింపుము శిష్యుఁగా ననిన నతఁడు.


గురువు, బ్రహ్మ మిత్రుడు :
కందం. ధన రాజ్య రమా మదమునఁ
గనుగానని నిన్ను శిష్యుఁగాఁ గై కొనుకం
టెను నేరము గలదే? ననుఁ
గనలించుచుఁ బ్రేల కిఁకఁ బొకాలు మటన్నన్‌.


రాజు, ఇందీవరాక్షుడు :

తేటగీతి. నీవు చదివింతు వనుచు నిన్నియును విడిచి
బిచ్చ మెత్తంగ రాదుగా బేల తపసి!
కదవ నాడకు, చాలు నీ గొడవ యేల?
వెజ్జుఁదన మేల? (యని మది లజ్జవొడమి).

ఇందీవరాక్షుడు ఇంటికెళ్ళి నిద్ర పోలేదు. మారువేషంలోతిరిగి వచ్చి గురువుగారిని మభ్యపెట్టి ఆయుర్వేదాన్ని బాగానే నేర్చుకున్నాడు. అంతటితో ఆగి, ఇంటికెళ్ళి ఉంటే బాగుండేది.

కానీ రాజులకుండే నోటి దురుసుతనం , అహంకారం ఆపని చేయనివ్వ లేదు.

శార్దూలం. తండ్రీ! నాకు ననుగ్రహింపఁగదె వైద్యం బంచుఁ బ్రార్థించినన్‌
గండ్రల్‌గా నటు లాడి ధిక్కృతులఁ బోకాల్మంటి వోహో! మదిం
దీండ్రల్‌ గల్గినవారి కేకరణినేనిన్‌ విద్య రా కుండునే?
గుండ్రా డాఁచినఁ బెండ్లి యేమిటికిఁ జిక్కుం గష్టముష్టింపచా!


రాజు గురువుని 'గుండ్రాయిని దాస్తే కూతురు పెళ్లి ఆగుతుందా' అని హేళన చేశాడు. గురువుకి కడుపులో మండి పోయింది.

మత్తేభం. అనినం గన్నులు జేవుఱింప నధరం బల్లాడ వేల్లత్పునః
పునరుద్య ద్భ్రుకుటీ భుజంగ యుగళీ ఫూత్కార ఘోరానిలం
బన నూర్పుల్‌ నిగుడన్‌ లలాటఫలకం బందంద ఘర్మాంబువుల్‌
చినుకం గంతుదిదృక్షు రూక్షనయన క్ష్వేళా కరాళ ధ్వనిన్‌.

వచనం. జటిలుండు కిటకిటం బండ్లు గొఱికి హుమ్మని కటమ్ము లదుర
ముకుపుటమ్ములు నటింపఁ గటకటా! కుటిలాత్మా! యటమటమ్మున
విద్యఁ గొనుటయుంగాక గుటగుటలు గురువుతోనా! యని
కటకటం బడి కకపాలలోని బూది కేలం గొని యాసురి యగు
మాయ మాయెడం బ్రయోగించి వంచించి యపహసించితివి
గావున నసురవై పిశితంబును వసయును నసృగ్రసంబు నశనంబులుగా
మెసవి వసుధ వసియింపు మని బసుమంబు సల్ల గుండె
జల్లుమని కల్లువడి మునితల్లజు పదపల్లవంబులం ద్రెళ్ళి యిట్లంటి.

గుటగుటలు గురువుతోనా! అని గురువు ఇందీవరాక్షుడిని రాక్షసుడివై పొమ్మని శపించాడు.

తరువాతి కథ ఇంకోసారి.

---

---

పై సామెతను రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కిరణకుమార్ రెడ్డి గారి శాసనసభ ప్రోరోగ్ మంత్రాంగానికి వర్తింప చేయవచ్చా?

పరిశీలన:
ముందుగా, సీల్డ్ కవర్ ముఖ్యమంత్రే అయినప్పటికీ , లోలోపల ఏస్వార్ధాలున్నప్పటికీ, మనం కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి గారి ధైర్యాన్ని అభినందించి తీరాలి. కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి

కాకపోతే రాష్ట్ర విభజనను అడ్డుకోటానికి ఆయన వ్యూహాలు ఎంత వరకు పని చేస్తాయో అనుమానాస్పదం.
పైన వ్రాసిన బాల్య వివాహం కథలో , పెళ్లికూతురు తల్లి గుండ్రాయిని దాచకుండా, ఏనుయ్యో గొయ్యో చూసుకొని ఉంటే వివాహం కనీసం మైల కారణం వల్లనైనా ఆగేది. గ్రామస్థులు కూడ చొరవ తీసుకుని ఆపించి ఉండే వాళ్ళేమో. ఆమె గుండ్రాయిని దాచటం వల్ల పెళ్ళిని కొన్ని నిమిషాలు ఆలస్యం చేయించకలిగింది కానీ మొండి ముండాకొడుకు మొగుడి, ఇంకా పెద్ద ముండాకొడుకులు బంధువుల మనసులను మార్చలేక పోయింది.

ముఖ్యమంత్రిగారు కూడ, రెండు నెలలక్రితమే శాసనసభను సమావేశం చేయించి, రాష్ట్ర విభజనను వ్యతిరేకిస్తు తీర్మానం చేయించి, శాసనసభను ప్రోరోగ్ చేయించి, మర్నాడు తాను రాజీనామా చేసి ఉంటే, బహుశా, పరిస్థితులు భిన్నంగా టర్న్ తీసుకొని ఉండేవేమో.

రాష్ట్ర విభజనకు పూనుకున్న సోనియా భటులు (హోం మంత్రి, గోం మంత్రుల బృందం), రాజ్ నాధ్ సింగ్- సుష్మా స్వరాజ్ వంటి భాజపా నేతలు, పైన వ్రాసిన పెళ్ళికూతురి తండ్రి, బంధువులకు ఏమాత్రం తీసి పోలేదు. మొండి ముండాకొడుకులు అనటానికి సభ్యత అడ్డు వస్తుంది. బిజెపి అండ చూసుకొని కాంగ్రెస్ ఇలా చెలరేగి పోతున్నది. ఎప్పుడో బిజెపి వాగ్దానం చేశానంటున్నది. సీమాంధ్రలో ఎక్కడన్నా సభలను పెట్టి తెలుగు ప్రజలకు నచ్చచెప్పిందా.

దురదృష్టవశాత్తు సుప్రీం కోర్టు వైఖరి కూడ, ఈబలవంతపు పెళ్ళి తంతును (ఇక్కడ బలవంతపు విడాకులు) ముందుకు తీసుకు వెళ్ళేది గా ఉన్నది. సుప్రీంకోర్టు ఎడల అగౌరవాన్ని వ్యక్తం చేయకుండా, వారి తీర్పులను విమర్శించటం తప్పుకాదు కనుక మనం మరి కొంత పరిశీలన చేయవచ్చు.

రాష్ట్ర విభజన అంశం ఇంకా పక్వానికి రాలేదు,తగిన సమయంలో వస్తే పరిశీలిస్తాం అనేది సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయం లాగా కనిపిస్తుంది.

కేంద్రం, గోం, హోం మంత్రిగారు, కాంగ్రెస్ అధికార ప్రతినిధి దిగ్విజయ సింగ్ గారు, అందరూకూడ , ఇంక కొద్ది రోజుల్లో బిల్లు నిశ్చయం అని బల్లగుద్ది చెప్తున్నారు. కేంద్రం సీమాంధ్రకు వాతలు పెట్టటానికి శలాకలను ఎర్రగా కాలుస్తున్నది. టీలీడర్లు డప్పులు కూడ వాయిస్తున్నారు. న్యాయస్థానం దృష్టికి తీసుకు వెళ్ళటానికి ఇంతకన్నా తగిన సమయం ఇంకేమి ఉంటుంది? వాతలు పెట్టాక, శరీరం అంతా కవురు కట్టాక, ఎంత శాతం కాలింది అని లెక్క కట్టేదాకా ఆగాలా? అప్పుడు బర్నాల్ పూసి యాంటీ బయటిక్కులు రాస్తే సరిపోతుందా? అన్యాయం జరిగిం తరువాత ఏవో దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకోటంకన్నా ముందుగా నివారించటం మేలు కాదా.

సీమాంధ్ర ప్రజలకు కాంగ్రెస్ అధిష్ఠానం వాతలు పెట్టటంలో, బిజేపీ నేతలు వాతలు పెట్టటంలో, సీమాంధ్రనేతల పాత్ర తక్కువేమీ లేదు.

ఆంధ్రప్రదేశ్ సభాపతి కొన్న నెలలుగా మౌనవ్రతం పాటిస్తున్నారు. వారి మనస్సులో ఏమి తంత్రాలు దాగియున్నాయో మనుకు తెలియదు. ఇప్పుడు శ్రీవారి స్వార్ధ ప్రణాళికలు బయటికి వస్తాయేమో మనం చూడాలి. ఏపుట్టలో ఏపాము ఉంటుందో ఎవరికి తెలుసు?

064 శ్రీశ్రీ, విశ్వనాథ తప్ప మిగిలిన వారిని మహాకవి అనకూడదా? Shouldn't we call great poets mahAkavis?

---

పద్యకవిత్వం,భావకవిత్వం,అమలిన శృంగారం, అవార్డులు, సాహిత్యం, బిరుదులు



కీర్తి శేషులు శ్రీ రాయప్రోలు సుబ్బారావు గారిని ఆచార్య అని అనకుండా 'మహాకవి' అని నేను నా బ్లాగ్ పోస్టులో వ్రాయటం ఎంతవరకు సమంజసం, అనే ప్రశ్న ఉదయించింది.

మహా కవి అంటే గొప్ప కవి. ఏది గొప్ప, ఏది గొప్ప కాదు అనేదానికి నిర్వచనాలు లేవు. గొప్ప అనటానికి వందలకొలది దస్త్రాలు వ్రాయవలసిన పని లేదు. గంగి గోవు పాలు గరిటెడయిన చాలు, కడివడైన నేమి ఖరము పాలు అని వేమన అన్నాడు.

సర్వజ్ఞనామధేయం సింగభూపాలునికే ఉర్వింజెల్లును అన్నట్లుగా, మహాకవి నామధేయం కేవలం శ్రీశ్రీకి, విశ్వనాధ సత్యనారాయణ లకే చెల్లుతుంది, ఇతరులను మహాకవులనరాదు , అని ఎక్కడా లేదు.

భారత రత్న అవార్డు ,అవార్డే తప్ప బిరుదు కాదు. అయినా బిరుదుల్లాగా పేర్లకు ముందు తగిలిస్తున్నారు. ప్రభుత్వం దగ్గర భారత రత్న పొందిన వారు మాత్రమే భారత రత్నలు అనటం కూడ అర్ధం లేదు. భారతప్రభుత్వం నిజమైన రత్నాలను గుర్తించ లేకపోతే , ఆపని ప్రజలు చేయాల్సి వస్తుంది. అయితే ఎవరు సర్కారీ భారతరత్నలో, ఎవరు డబ్బులిచ్చి సన్మానాలు చేయించుకున్న భారతరత్నలో, ఎవరు ప్రజల నాలుకలమీద నడయాడే సత్తెకాలం సత్తెయ్య భారతరత్నలో అర్ధంకాని గందరగోళం ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. అందుచేత సర్కారీ బిరుదులను సర్కారీ బిరుదులు గానే ఉండనిచ్చి , ప్రజలు క్రొత్త టైటిల్స్ ని వెతకాలి.

రాయప్రోలు సుబ్బారావు గారిని మహాకవి అనకూడదు, ఆచార్య అనాలి, అనే వారు ఉన్నారు.

ఆచార్య అనే పదం రూఢి అర్ధంలో మనకు రెండు సూచనలను ఇస్తుంది.

మొదటిది: కొన్ని ఉత్తర భారత దేశం విశ్వవిద్యాలయాలు, శాస్త్రి= bachelor, ఆచార్య=Master, వాచస్పతి= Ph.D. వంటి డిగ్రీలను ఇస్తున్నాయి. లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి గారి -శాస్త్రి, ఆచార్య రంగా గారి -ఆచార్య ఈతరహాకి చెందినవే. కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు తమ ప్రొఫెసర్లను ఆచార్య అంటున్నాయి. రిటైర్డ్ ప్రొఫెసర్లు కూడా తమను విశ్రాంతాచార్యులు అంటున్నారు.

రెండవది: రాయప్రోలు వారు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యులుగా, తెలుగు శాఖాధిపతిగా 25 ఏళ్ళు పనిచేశారు. అందుచే వారిని ఆచార్య అనటం ఒప్పే. వారికి అభినవ నన్నయ అనే బిరుదు , కనిపిస్తున్నది. రాయప్రోలు వారు భావ కవిత్వంలో, విరహ కవిత్వంలో, అమలిన శృంగార భావాల వ్యక్తీకరణల్లో ఉద్దండులు.

మహాకవి అనవచ్చును. ఆచార్య అనవచ్చును. ఎలా అయినా అనవచ్చును. స్పష్టత వచ్చిందనుకుంటాను.

మనుస్మృతి 8వ ఆధ్యాయం, 1 నుండి 150 శ్లోకాలు. లా విద్యార్ధులకు ఉపయోగం.
Click.
or లేక ఇంకొక హోస్ట్ ayyo.x10.mx. నుండి.
Click.

062 కార్ల్ మార్క్స్ గెలిచాడు Karl Marx has won.

062 కార్ల్ మార్క్స్ గెలిచాడు Karl Marx has won. Karl Marx, కార్ల్ మార్క్స్, రాయప్రోలు సుబ్బారావు, విభజన, bifurcation, పద్యకవిత్వం, దేశభక్తి కవిత్వం

కార్ల్ మార్క్స్ గెలిచాడు- అంటున్నారు ఆయన ఏమి చెప్పాడేమిటి?

ఆయనేం చెప్తాడు లేండి పాపం, ఉన్న మాటే అన్నాడు. మానవ సంబంధాలన్ని ఆర్ధిక సంబంధాలే నన్నాడు.

తెలంగాణ, కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ సోదరుల మధ్య సంబంధాలన్ని ఆర్ధిక సంబంధాలని మీ అభిప్రాయమా?

సోదరులు అనే మాట, నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు Wish you happy new year లాగా అతిగా వాడబడి అరిగి పోయింది. కొందరు యువకులు ఏ సినిమాలో అంటించుకున్నారో గానీ, కనిపించిన ప్రతి వాళ్ళనీ పరిచయం ఉన్న వాళ్ళైనా, లేనివాళ్ళైనా, అంకుల్ అనో, ఆంటీ అనో పిలుస్తూ ఉంటారు. ఈపిలుపుల్లో నిజాయితీ, సీరియస్ నెస్ ఉండదు.

ప్రపంచ రాజ్యాలైయినా, భారతదేశమైనా, తెలుగు గడ్డ అయినా, మానవ ప్రవర్తనను నిర్దేశించేది పెట్టుబడి దారీ విధానం. తన నీడను ఏవ్యక్తైనా, ఎలా తప్పించుకోలేడో, అలాగే పెట్టుబడి దారీ విధానాన్ని ఎవరూ అతిక్రమించలేరు.

తెలుగు జాతి మనది, నిండుగ వెలుగజాతి మనది, వంటి పాటలు కేవలం భావావేశ సంజనితాలే తప్ప సమాజపు నగ్న సత్యాలకు ప్రతి బింబాలు కావు.

మనం పట్టించుకోం గానీ, మనలో కనీసం నాలుగు రకాల వ్యక్తులు ఉన్నారు.

మెదడు వీరులు. మెదడు పరిసరాలను, వాతావరణాన్ని, పరిశీలించి మనకు దిశా నిర్దేశం చేస్తూ ఉంటుంది. మెదడు తన తెలివి తేటలను ఉపయోగించి ఇది చేయి, అది చేయద్దు అని చెప్తూ ఉంటుంది. మెదడువీరులు కేవలం మెదడు మాటలే వింటారు. హృదయం చెప్పేదాన్ని పట్టించుకోరు.

సాంకేతికంగా ఆలోచిస్తే హృదయం అని మనం భావించే గుండెకాయ (heart) రక్తాన్ని శరీరం నుండి పంపు చేసుకొని ఊపిరితిత్తులకు పంపించి, ఆక్సిజన్ తో శుధ్ధి చేయించి, వెనక్కు తెచ్చుకుని తిరిగి ఆపాదమస్తకం శరీర భాగాలకు పంపించే ఒక గొప్ప పంపు మాత్రమే. కానీ తాత్వికులు, ఈ హృదయానికి దయ, ప్రేమ, కృతజ్ఞత, సానుభూతి (sympathy, empathy) వంటి ఉదాత్తమైన గుణాలను అంటగట్టారు.

హృదయవీరులు మెదడు చెప్పే దాన్ని పట్టించుకోరు. తమకు ఉండే దయ, ప్రేమ, కృతజ్ఞత, సానుభూతి (sympathy, empathy) వంటి ఉదాత్తమైన గుణాలు అందరికీ ఉండాలని ఆశిస్తారు. పెట్టుబడి దారీ విధానం మనపై విధించే పరిమితులను గుర్తుంచుకోరు. తమ భావావేశంలో తాము కొట్టుకు పోటమే తప్ప, లోకరీతులను గమనించరు. కవులు మనకి హృదయవీరులలో అగ్రగణ్యులు. వారు వ్రాసే కవితలు , పద్యాలు, కొంతకాలం ప్రజలను పెట్టుబడిదారీ వాస్తవాలను, తమ రాగ ద్వేషాలను మరచి పోయేలాగ చేస్తుంది. ఆసమయంలో, ప్రజలు మెదడు ఇచ్చే సలహాలను వినిపించుకోకుండా, హృదయం చెప్పినట్లుగా నడచు కుంటూ, పోరాటాలు చేస్తారు. త్యాగాలు చేస్తారు. కొన్నిసార్లు ప్రాణాలనే అర్పించుతారు.

నేతలు మెదడు వీరులు, సామాన్యప్రజలు హృదయవీరులు అయితే పలు సమస్యలు తలెత్తుతా యి. ప్రస్తుతం, సీమాంధ్ర, తెలంగాణలో జరుగుతున్నది ఇదే.

అయితే లోకంలో 100% మెదడు వీరులు గానీ, 100% హృదయవీరులు గానీ ఉండటం చాలా అరుదు.

మూడవ రకం వారు, 70% మెదడు వీరులు, 30% హృదయవీరులు. వీరులు ఎక్కువగా వ్యాపార తత్వం కలిగి, అప్పుడప్పుడు భావావేశాలు కలిగి, చందాలు అవీ ఇస్తు ఉంటారేమో కానీ,ప్రాధమికంగా ఎత్తులు, జిత్తులు, వీరి సహజ స్వభావం.

నాలుగవ రకంవారు, 40% మెదడు, 60% హృదయం, ఉండి భావావేశాల పాలు ఎక్కువ. కనుక వీరిని మంచి ఐడియాలతో ఉత్సాహపరచ కలిగినప్పుడు సత్ఫలితాలను రాబట్ట కలుగుతాము. గాంధీ గారు లక్షల మంది భారతీయులను లాఠీ దెబ్బలను తినగలిగేలాగా, జైళ్ళలో నూనె గానుగలను తిప్పే లాగా, మండుటెండలే రాళ్ళు పగలగొట్టేలాగా చేయగలిగింది, ఈనైపుణ్యంతోనే.

ద్వేషంతో కూడిన భావాలతో వారి మస్తిష్కాలను కిర్రెక్కించినప్పుడు, దుష్ ఫలితాలను రాబట్ట కలుగుతాము . కెసిఆర్&కో, కోదండరాం &కో తెలంగాణ యువకులను ఉద్రేకపరచి ట్యాంకుబండుపై విగ్రహాలను పడకొట్టించిందీ, వందలమంది యువకులచేత ఆత్మ హత్యలు చేసుకునేలాగా ప్రేరేపించింది, ఈనైపుణ్యంతోనే.

తెలుగు వాళ్ళలో అత్యధికులు నాలుగో రకం అని వేరుగా చెప్ప నవసరంలేదు.

ఇప్పుడు కవుల భావావేశాన్ని అధ్యయనం చేద్దాం.

ప్రబోధము.
మహాకవి: రాయప్రోలు సుబ్బారావు.

సీసం. అమరావతీపట్టణమున బౌద్ధులు విశ్వ
    విద్యాలయములు స్థాపించునాడు, ఓరుగల్లున రాజవీరలాంఛనముగా
    పలు శస్త్రశాలలు నిలుపునాడు,
విద్యానగర రాజవీధులన్‌ కవితకు
    పెండ్లి పందిళ్ళు కప్పించునాడు,
పొట్నూరికి సమీపమున ఆంధ్రసామ్రాజ్య
    దిగ్జయస్తంభ మెత్తించునాడు,

తేటగీతి. ఆంధ్రసంతతీ కేమహితాభిమాన
దివ్యదీక్షాముఖ స్ఫూర్తి తీవరించె,
ఆ మహావేశ మర్థించి యాంధ్రులార!
చల్లు డాంధ్ర లోకమున నక్షతలు నేడు.

ఇక్కడ, ఆచార్య రాయప్రోలు సుబ్బారావు గారు, నాలుగు ప్రాంతాలకీ గొప్ప గొప్ప ఉదాహరణలు ఇచ్చారు. అమరావతి, దక్షిణ కోస్తా. ఓరుగల్లు, తెలంగాణ. విద్యా నగరం, రాయలసీమ. పొట్నూరు ఉత్తరాంధ్ర.

అమరావతిలో బౌధ్ధుల విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రజలకు ఉపయోగపడినట్లుగా దాఖలాలేమీ లేవు. నాగార్జునుడి కాలం లో కొంత మేరకు చవక లోహాలను బంగారంగా మార్చే ఆల్ కెమీ (రసవాదం) అభివృధ్ధి చెంది ఉండవచ్చు. ఆవిశ్వ విద్యాలయాలను నిర్వహించటానికి, భిక్షువులను పోషించటానికి, రాజులు ప్రజలపై పన్నులు బాది ఉంటారు.

ఓరుగల్లు శస్త్రశాలలు తుగ్లక్ బానిస జునాఖాన్ ముందు ఎందుకూ పనికి రాలేదు. అంతేకాదు రెడ్డి దండనాధులు ,వెలమ దండనాధులు తన్నుకొని, రెండవ ప్రతాపరుద్రుడికి సహాయం చేయకపోటం వల్ల , జునాఖాన్ రెండవ ప్రతాపరుద్రుడిని బందీగా ఢిల్లీ తీసుకెళ్ళ గలిగాడు. రెండవ ప్రతాపరుద్రుడు దారిలో నర్మదానదిలో దూకి ఆత్మహత్య చేసుకోవాల్సి వచ్చింది.

ఇంక విద్యానగరం విషయానికి వస్తే, విజయనగర రాజుల కాలంలో, హంపీలో పన్నెండు వేలమంది దాకా వేశ్యలు ఉండేవారుట. వారినుండి రాబట్టిన సుంకాలతో సైనికుల జీతాల చెల్లింపుజరిగేదిట. కవితకు పెళ్లి పందిళ్లకు వరహాలను ఎక్కడినుండి తెచ్చే వాళ్ళో మనం ఊహించోకోవాలి.

పొట్నూరు జయస్తంభం కూడ, రాయల జైత్రయాత్రకు చిహ్నంగా వర్ణించు కోవచ్చు కానీ, ఆజైత్రయాత్రల వల్ల బహమనీలను కానీ, ఢిల్లీ సుల్తానులను గానీ ఎదుర్కున్నా రా అంటే , అదేమీ లేదు. రాజుల సైన్యాలు జైత్రయాత్రలకు వెళ్తూ ఉంటే దారి వెంట ఉండే పంట పొలాలు నాశనమౌతాయి తప్ప, ప్రజలకు ఒరిగింది ఏమీలేదు.

---

సీసం.  తనగీతి అరవజాతిని గాయకులనుగా
    దిద్ది వర్ధిల్లిన తెనుగువాణి,
తనపోటులు విరోధితండంబులకు సహిం
     పనివిగా మెఱసిన తెనుగు కత్తి,
తన యందములు ప్రాంతజనుల కభిరుచివా
     సన నేర్ప నలరిన తెనుగురేఖ,
తనవేణికలు వసుంధరను సస్యశ్యామ
     లను జేయ జెలగిన తెనుగు భూమి,

తేటగీతి. అస్మదార్ద్రమనోవీధి నావహింప
జ్ఞప్తి కెలయించుచున్నాడ! చావలేదు
చావలే దాంధ్రజనమహోజ్జ్వల చరిత్ర
హృదయములు చీల్చి చదువుడో సదయులార!

మొదటి పాదం త్యాగరాజు, శ్యామశాస్త్రి, పట్నం సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్ వంటి వాగ్గేయకారులను ఉద్ధేశించింది. ఇది బాగానే ఉంది. రెండు,మూడు,నాలుగు పాదాలు, ఊకదంపుడు అనలేము కానీ, 'ఆంధ్రజనమహోజ్జ్వల చరిత్ర' లో అత్యున్నత ఘట్టాలని కూడా కీర్తించ లేము.

---

సీసం. కృష్ణాతరంగ పంక్తిన్‌ త్రొక్కి త్రుళ్ళింత
     నాంధ్రనౌకలు నాట్యమాడునాడు,
ఇంటింట దేశిసాహిత్యదీపములతో
     నాంధ్రతేజస్సు తీపారునాడు,
సుకుమార శిల్పవస్తు ప్రపంచమునందు
    నాంధ్రనైపుణి పంతమాడునాడు,
సమర సేనావ్యూహ జయపతాకలక్రింద
    నాంధ్ర పౌరుషము చెండాడునాడు,

తేటగీతి.
చూచి, సంతోషమున తలలూచి, గర్వ
మాచి ఆంధ్ర పుత్రీ పుత్రు లందగలరు
శాంతి, అందాక లేదు విశ్రాంతి మనకు;
కంకణ విసర్జనల కిది కాల మగునె?

ఈ ఆంధ్రనౌకలు నాట్యమాడటం, కొన్న పడవలను ఉద్దేశించిందే తప్ప వాటి సైజును అతిగా ఊహించటం కష్టం. పెద్దపెద్ద నౌకలు వచ్చే స్థాయిలో నీళ్ళు ఉండే జీవనది కృష్ణానది కాదు. దేశి సాహిత్యదీపాలు,ఊహించుకోటానికి సుందరంగా ఉన్నాయే తప్ప మనకెక్కడా దొరకవేమి? శిల్పనైపుణి విషయంలో మనం అగ్రగణ్యులమే అనే విషయంలో సందేహం లేదు. ఈ జయపతాకలు, ఆంధ్రపౌరుషము, తురుష్కులముందు, యూరోపియన్ల ముందు ఎందుకు పనికి రాకుండా పోయాయి?

054 Part 1 of Sharing Life's Parners with other males & females is a hell भाग १ अपने जीवित भागस्वामियों को दूसरों से मिलकर भाग लेना नरक है। జీవిత భాగస్వాములను ఇతరులతో పంచుకోవాల్సి వచ్చినపుడు నరకమే.

054 జీవిత భాగస్వాములను ఇతరులతో పంచుకోవాల్సి వచ్చినపుడు నరకమే.
మహాభారతం, పద్యకవిత్వం, ఎర్రన, ద్రౌపది, సినిమాలు, సహజీవనం, సంసారాలు ఆంధ్రమహాభారతం. ఆరణ్యపర్వం. పంచమాశ్వాసం. ఎర్రన (ఎర్రాప్రెగ్గడ) పూరించాడు. 291వ పద్యం నుండి.

సీసపద్యం.2 9 1.

నీప్రియభర్తల నిర్మల చరితులఁ
బ్రకట తేజుల లోకపాల నిభులఁ

పార్ధుల నీవొక భంగిన వదలక
చెలువ యెభ్భంగి భజింతుదగిలి

యొక్క రొక్కని కంటె నువిద నీ
కేవురు అనురక్తులగుట యత్యద్భుతంబు

నగుమొగంబులకాని నలినాక్షి
నీదెసఁ బతులకు గింకిరిపాటు లేదు,

తేటగీతి
వ్రతము పెంపొ మంత్రౌషథ వైభవంబొ,
సరస నైపథ్య కర్మ కౌశలమొ చతుర
విభ్రమోల్లాస రేఖయొ వెలఁది నీవి
(వి)శేష సౌభాగ్య హేతువు చెపుమ నాకు.

ఏనును నీవలన నిజము
గా నిది యంతయు నెరిగి కమలదళాక్షుం
బూని వశగతునిఁ జేసి య
నూన స్నేహాను భోగయుక్తి తలిర్తున్.

కందం.
అని యడిగిన మది నించుక
కినుక వొడమ నడఁచు కొనుచుఁ గృష్ణ మృదులహా
సిని యగుచు కృష్ణభామిని
కనుగొని యిట్లనియె నిర్వికారాకృతియై.

కృష్ణ = ద్రౌపది అసలు పేరు. కృష్ణభామిని = కృష్ణుడి యొక్క భామిని అనగా సత్యభామ. కినుక వొడమ అంటే కోపం పుట్టగా. అడఁచుకొనుచు= అణచుకొనుచు. మృదులహాసిని, నిర్వికారాకృతి సుందరమైన పదగుఛ్ఛాలు. ఎర్రన సామాన్య కవి కాదని మనం అర్థం చేసుకోవాలి.

కందం.
ననునిట్లు దుష్టవనితా
జనము నటులుగాఁ దలంపజనునే నీకున్
మనసొప్పదు పురుషోత్తము
వనితవు కాఁ దగవు నీవు వనరుహ నయనా.

నన్ను నీవు ఇలాగా మంత్రాలు, తంత్రాలు, ప్రయోగించే చెడ్డ స్త్రీ గా భావించవచ్చా? నా మనస్సు ఒప్పుకోటం లేదు. నీవు ఆపురుషోత్తముడైన శ్రీకృష్ణుడి వనితగా ఉండటానికి అర్హురాలివి కావు.

వనరుహనయనా, ఒక అందమైన ప్రయోగం. భారతీయులలో , తెలుగు వాళ్ళలో పలువురు పోర్నో సైట్లకు అలవాటు పడిపోయి స్త్రీపురుషులంటే కేవలం రెండు లేక మూడు అంగాలనే పరిమిత ఆలోచనా ధోరణి మొదలయ్యింది. అట్టి వారికి, నయనాల సౌందర్యం అర్ధంకాదు.

వచనం.
అని మేలంపు చందంబున దాని వివేక హీనత యెఱుక పడ నాడి పాంచాలి మఱియు నిట్లనియె.

ఇక్కడ మేలము అంటే , వదినా మరదళ్ళ మధ్య సరసము. చందం అంటే విధం. సరసమాడి నట్లే ఆడి, పాంచాలి, సత్యభామ యొక్క అవివేకాన్ని గుర్తు చేసింది.

౨౯౬, ౨౯౭ పద్యాలు, ఎంతో సుందరమైనవి.

చంపకమాల పద్యం.
అలయక మంత్ర తంత్ర వివిధౌషధ భంగుల జేసి యెంతయున్
వలతురు నాథు లంట మగువా , కడు బేలతనంబు, దాన మున్
కలిగిన ప్రేమయున్ పొలియు గాని యొకండును సిధ్ధంబొందర 
ప్పొలతుక తోడి మన్కి యహిపొత్తుగఁ జూచు విభుండెరిగినన్.

English gist: Believing that, husbands will love wives immensely, if the husbands are given some magic chants, some ritual tantras, is naive and simpleton-istic.    Husbands can be won over only by love and giving (implied sweatmeats, kisses or some remember-able things).   On the other hand, if a husband knows that he was being subjected to some chants, rituals, (and drugs, medicines and potions), he may abandon such irate wife.

ఇంకో చంపకమాల.
మగువ యొనర్చు నశ్యవిధి మందులు మాకులు వొండు చందమై
మగనికి తెచ్చు రోగములు మానక మూఢజనాది రోగముల్
మొగి నొనరించు నద్దురితముల్ తన చేసిన చేతలై తుదిన్
జగమున కెక్కి నిందయును సద్గతి హానియు వచ్చు నింతికిన్.

Gist: If a woman uses herbs and other drugs to keep her husband under her control, they may bring him diseases.  Such woman will get a bad name and will suffer more because, she too will suffer owing to a sick husband.


నన్నయ వలె ఎఱ్ఱన సంస్కృత సమాసాలను ఒక విధిగా వాడలేదు. కడు బేలతనంబులో ఉన్న నుడికారాన్ని చూడండి. మందులు, మాకులు చూడండి. పొలతుక అంటే నారి,కాంత, మగువ, స్త్రీ. చంపకమాలా వృత్తంలో ఎంత చక్కగా ఇమిడి పోయిందో. అహిపొత్తు అద్భుతమైన సమాసం. అహి= నాగుపాము . పొత్తు= స్నేహం, సహజీవనం,సంసారం. అహి, సంస్కృతం. పొత్తు తెలుగు. దుష్ట సమాసం లాగా కనిపిస్తుంది. కానీ, ఎంత సుందరంగా ఈ చంపకంలో అతికిపోయిందో.

నశ్యవిధి, ఒక విధమైన ఆయుర్వేద చికిత్సా ఔషధ సేవన పధ్ధతి. ద్రౌపది చెప్తున్నది, మందులు, మాకులు, చివరికి మగడికి రోగాలు తెచ్చి పెట్టుతాయి. ఆఖరికి పరువు పోతుంది. నింద, సద్గతిహాని కలుగుతుంది, అని హెచ్చరిస్తున్నది. ఇంతి= స్త్రీ, ఇల్లాలు.

ఎంతవరకు నిజమో కాదో మనకు తెలియదు కాని, ఒక వృధ్ధముఖ్యమంత్రి గారికి , ఆయన ద్వితీయ కళత్రానికి సంతానోత్పత్తి కాంక్ష కలిగి మందులను, మాకులను సేవించగా, అవి ఆయనకు అదనపు రోగాలను తేగా, ఇతర మానసిక ఒత్తిడులు శరీరారోగ్యం పై ప్రభావాన్ని చూపగా, ఆయన త్వరగా స్వర్గస్థు డయ్యాడని ఆకాలంలో వదంతులు వచ్చాయి. నింద అయితే వచ్చింది కదా.

ఇక్కడి నుండి పది పద్యాలు ద్రౌపది సత్యకు చేసిన బోధలో భాగం. వ్యాసుడు మూలంలో ఇంకా ఎక్కువ వ్రాశాడు. ఈపది పద్యాల్లో, ద్రౌపది బోధించిన అన్ని విషయాలతో మనం ఏకీభవించక పోయినా, చదివి అవగాహన చేసుకోవలసినవే. ఇంకోసారి వాటిని వివరిస్తాను.

ఇప్పుడు ౩౦౯, ౩౧౦ వ పద్యాలకు వద్దాము.

ఆటవెలది పద్యం.
ఇట్టి వర్త నముల నెపుడు పాండవు లకు
తగిలి ప్రియము సేయ తగితి కాని
మగువ నీవు సెప్పు మందులు మాకులు
ఇంద్రజాల ములును నేనె రుంగ.

వచనం.
అనిన విని లజ్జాకలిత చిత్త యగుచు సత్యభామ పాండవ భామిని కిట్లనియె.

కందం.
ఏ నెరుగమి ఇట్లడిగితి
నానేరమి సైప వలయు నగవుగ కొనుమీ
మానిని నాపలుకులు స-
న్మానితము భనచ్చరిత్ర మహిమ ధరిత్రికిన్.

ఏదో నవ్వులాటకన్నాలే అని సత్య ద్రౌపదిని క్షమాపణ కోరింది.

లజ్జాకలితచిత్త,ఎంతో సుందరమైన ప్రయోగం. మన పత్రికల్లో వాడే భాష, చాలా LIMITED VOCABULARY పరిమిత పద జాలానికి చెందినది. ఫలితంగా, తెలుగు పాఠకులకు, భాష యొక్క సౌందర్య విస్తృతి అర్ధం చేసుకునే శక్తి పోయి, యూట్యూబ్ ఆడియో, వీడియో లకు, ప్రైవేటు బ్రౌజింగులకు ఎగబడుతున్నారు.
౩౧౩ నుండి ౩౨౩ వరకు మరల ఒక పది పద్యాల నీతి బోధ. వీటిని ఇంకొక సారి పరిశీలిద్దాం.

శ్రీకృష్ణతులాభారం, వంటివి నాలుగైదు సినిమాలు వచ్చాయి. వీటిల్లో, శ్రీకృష్ణుడిని తన వశవర్తిగా చేసుకోటానికి సత్య, ఆమె సపత్నులు (సవతులు) పడిన బాధలు చూపించబడ్డాయి. వ్రతం చెప్పమని నారదుడిని అడుక్కోటం, ఆయన సత్య చేత పతి దాన వ్రతం చేయించ ఆమెకు గర్వ భంగం చేయించటం, విదితం.

ఈ సందర్భంగా, మీరజాల గలడా నాయానతి వ్రత విధాన మహిమన్ సత్యాపతి అనే సత్య పాట, భలే మంచి చౌకబేరము మించినన్ దొరకదు త్వరన్ గొనుడు సుజను లార, అనే నారదుడు పాడిన వేలంపాట చిరస్మరణీయాలు.

ఈ రెండు పాటలు, మనకి నెట్లో కొంత క ష్టం మీద దొరుకుతున్నాయి.

(౦౪ ౧౨ ౨౦౧౪ నాడు జోడించింది)
When compared to Indian women, Indian men in practice have a slightly different behavior.  This seems to be probably because Indian men have greater access to tools like axes, sickles, even guns.  The moment an Indian male finds his dharma patni (or even adharma patni) with another male in bed, he seems to use whatever axe, sickle or gun or else is in his hand he may use it against his wife or the other fellow copulating with her.  In this context, we can on some other occasion, examine the famous legal case of one Indian Navy Officer Nanavati.


भारतीय महिलाओं से तुलन किये तो, भारतीय पुरुषों के प्रवर्तना शैली थोडा भिन्न, मेरे ख्याल में दिख रहा है। यह है कि, महिलाओं से मर्दों को ज्यादा कुल्हाई कुठार, दरांती हँसियाँ , शायद बंदूके वगैरे के लभ्यता ज्यादा है।  इसीलिये जब एक आद्मी अपने धर्म पत्नी (या अधर्म पत्नी भी हो सकते) कों दूसरे मर्द के साथ बिस्तर पर देखे, तो उसी मिनिट, वह अपने कुठार या हँसिया या बंदूक प्रयोग करेगा.  इस में पढ (विद्यावान) या अनपढ (निरक्षर) फरक नहीं रहेगा।  उदाहरण के लिये हम एक भारतीय नेवी आफीसर नानावती के केस को विश्लेषण कर सकते हैं।  इस विषय पर हम दूसरे मौके में परिशीलन करेंगे।

ఈసందర్భంగా పురుషులకు స్త్రీలకు మధ్య కొంత వ్యత్యాసం ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నది.  దీనికి బహుశా కారణం, భారతీయ పురుషులకు (బహుశా ప్రపంచ ఇతర దేశాల పురుషులకు కూడ) , గొడ్డళ్ళు, కొడవళ్ళు, తుపాకులు వంటి సాధనాలు అందుబాటులో ఉండటం కావచ్చు.  తన ధర్మపత్నిని (లేక అధర్మ పత్నిని కూడానేమో), మూడవ వ్యక్తితో పక్కపై చూడగానే, ధర్మ పతి (బహుశా అధర్మపతి కూడానేమో) వెంటనే తన చేతిలోని గొడ్ఞలిని, కొడవలిని, తుపాకిని ప్రయోగించి తన ఆక్రోశాన్ని వెంటనే శాంతింప చేసుకుంటాడేమో.  ఈసందర్భంగా, ఇంకో బ్లాగ్ పోస్టులో ముంబాయికి చెందిన భారతీయ నేవీ అధికారి నానావతి గారి కేసును పరిశీలిద్దాము.

ఈసందర్భంగా మనం చదవాల్సింది, సుభద్రను అర్జునుడు రైవత పర్వతం నుండి ఎత్తుకుని వచ్చి ద్రౌపదికి సవతిగా ప్రవేశ పెట్టిన దృశ్యం, మహాభారతం లోది.  In this regard, it will be worthwhile for us to remember the Mahabharata part in which, its protagonist Arjuna brought Subhadra from Rivata Hill and inserted her into his gynaesium as an additional dharma patni (legally married wife).  Draupadi's reaction?  = She wept.

Nannaya's Sri mad Andhra Mahabharatam, Adi parvam, 8th Chapter, 211st prose.  इस संदर्भ में हम महाभारत के आदि पर्व, में उस ग्रंध के महापुरुष अर्जुन क्या किया सोचना पडेगा।  भगवान श्रीकृष्ण के प्रेरण के अनुसार, अरजुन श्रीकृष्ण के सहोदरी सुभद्रा को रैवत पर्वत से हस्तिनापूर लाया और उस के पत्नी द्रौपदी की पदों पर गिरवाया।  क्यों कि, सुभद्रा अभी द्रौपदी की सपत्नी बन गयी थी।  प्रथम दशा में द्रौपदी, नये सपत्नी को देख कर रोती रह गई।  सुभद्रा द्रौपदी की पाँव पर गिर कर उसकी क्षमा प्रार्धना की।  द्रौपदी सुभद्रा को क्षमा दृष्टी से देख कर, कृपा वीक्षणों से उसको उठाई।

నన్నయ శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతం, ఆదిపర్వం, అష్టమాశ్వాసం, 211వ వచనం. సందర్భం: అర్జునుడు శ్రీకృష్ణ ప్రోద్బలంతో, దేవేంద్ర సమక్షంలో సుభద్రను వివాహమాడి, ఆమెను అపహరించుకొని ద్వారకనుండి ముకుంద ప్రేరితులైన దాశార్హవీరులతో, ఇంద్రప్రస్థానికి చేరుకొని, ఒకచెట్టునీడలో విశ్రమించి, సుభద్రతో ఇలా అంటున్నాడు.

మన మివ్విధంబనఁ జనునప్పుడు నిన్నుఁ జూచి ద్రుపదరాజపుత్రి యప్రియంబులు పలుకునో యప్పరమ పతివ్రత పలుకు నిక్కువంబగుం గావున నీవేకతంబ గోపాలబాలికలతో ముందఱ నరిగి యక్కోమలిం గనుమని పనిచిన సుభద్రయు నిజేశ్వరు పంచిన మార్గంబున నింద్రప్రస్థపురంబునకుం బోయి కుంతీదేవికి ద్రౌపదికి మ్రొక్కిన :

తేటగీతి పద్యం, ఇది చాల సుందరమైన పద్యం.
పంకజాక్షి నీపతి ప్రతిపక్ష వీర,
విజయుఁ డయ్యెడు నీవును వీరపుత్ర
జనని వగుమని దీవించె సంతసంబు
తోడ వసుదేవ పుత్రి నాద్రుపదపుత్రి.

ఇక్కడ పాఠకులు గమనించవచ్చు. నన్నయ ద్రౌపదిని ఎంతో ఔదార్యవంతురాలిగా చిత్రించాడు. భర్త సవతిని తెచ్చాడు. తెలివిగా ముందామెను తనవద్దకు పంపి కాళ్ళమీద పడేశాడు. ఆమె దీవించమంది. ద్రౌపది కూడ హృదయపూర్వకంగానే దీవించింది. ఓ పంకజాక్షీ (సుభద్రా) నీ వతి ప్రతిపక్షవీర విజయుడౌతాడు. అర్జునుడు అయ్యాడు కదా!
నీవును వీరపుత్ర జనని వగుము. అభిమన్యుడి తల్లి అయ్యింది కదా!

వ్యాస మహర్షి తన సంస్కృత మహాభారతంలో ఈ దృశ్యాన్ని ఎలా చిత్రించాడు  HOW DID Sage Vyasa depict this episode in his Sanskrit VyAsa Mahabharata , Adi Parva Book 1, 246 Adhyaya 246 Chapter, Verses - 0 to 22.  These verses (my Sanskrit knowledge is limited, I apologise) do not seem to indicate that Draupadi wept.  Instead, she (Krishna, original name of Draupadi) gave her blessings to Subhadra.

1-246-0  వైశంపాయన ఉవాచ। 1-246-0x (1312) క్రోశణాత్రే పురస్యాసీద్గోష్ఠం పార్థస్య శోభనం। తత్రాపి యాత్వా బీభత్సుర్నివిష్టో యదుకన్యయా॥
1-246-1  తతః సుభద్రాం సత్కృత్య పార్థో వచనమబ్రవీత్। గోపికానాం తు వేషేణ గచ్ఛ త్వం వృజినం పురం॥
1-246-2  కామవ్యాహారిణీ కృష్ణా రోచతాం తే వచో మమ। దృష్ట్వా తు పరుషం బ్రూయాత్సహ తత్ర మయాగతాం॥
1-246-3  అన్యవేషేణ తు గతాం దృష్ట్వా సా త్వాం ప్రియం వదేత్। యత్తు సా ప్రథమం బ్రూయాన్న తస్యాస్తి నివర్తనం॥
1-246-4  తస్మాన్మానం చ దర్పం చ వ్యపనీయ స్వయం వ్రజ। తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా సుభద్రా ప్రత్యభాషత॥
1-246-5 (10659) ఏవమేతత్కరిష్యామి యథా త్వం పార్థ భాషసే। సుభద్రావచనం శ్రుత్వా సుప్రీతః పాకశాసనిః॥
1-246-6 (10660) గోపాలాన్స సమానీయ త్వరితో వాక్యమబ్రవీత్। తరుంయః సంతి యావంత్యస్తాః సర్వా వ్రజయోషితః॥
1-246-7  ఆగచ్ఛంతు గమిష్యంత్యా భద్రయా సహ సంగతాః। ఇంద్రప్రస్థం పురవరం కృష్ణాం ద్రష్టుం యశస్వినీం॥
1-246-8  ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు గోపాలైరానీతా వ్రజయోషితః। తతస్తాభిః పరివృతాం వ్రజస్త్రీభిః సమంతతః॥
1-246-9  సుభద్రాం త్వరమాణశ్చ రక్తకౌశేయవాసినీం। పార్థః ప్రస్థాపయామాస కృత్వా గోపాలికావపుః॥
1-246-10  సాఽధికం తేన రూపేణ శోభమానా యశస్వినీ। `గోపాలికామధ్యగతా ప్రయయౌ వృజినం పురం॥
1-246-11  త్వరితా ఖాండవప్రస్థమాససాద వివేశ చ।' భవనం శ్రేష్ఠమాసాద్య వీరపత్నీ వరాంగనా॥
1-246-12 వవందే పృథుతాంరాక్షీ పృథాం భద్రా పితృష్వసాం। తాం కుంతీ చారుసర్వాంగీముపాజిఘ్రత మూర్ధని॥
1-246-13  ప్రీత్యా పరమయా యుక్తా ఆశీర్భిర్యుంజతాఽతులాం। తతోఽభిగంయ త్వరితా పూర్ణేందుసదృశాననా॥
1-246-14  వవందే ద్రౌపదీం భద్రా ప్రేష్యాఽహమితి చాబ్రవీత్। ప్రత్యుత్థాయ తదా కృష్ణా స్వసారం మాధవస్య చ॥
1-246-15  పరిష్వజ్యావదత్ప్రీత్యా నిఃసపత్నోస్తు తే పతిః। `వీరసూర్భవ భద్రే త్వం భవ భర్తృప్రియా తథా॥
1-246-16  ఓజసా నిర్మితా బహ్వీరువాచ పరమాశిషః।' తథైవ ముదితా భద్రా తామువాచ తథాస్త్వితి॥
1-246-17 `తతః సుభద్రాం వార్ష్ణేయీ పరిష్వజ్య శుభాననాం। అంకే నివేశ్య ముదితా వసుదేవం ప్రశస్య చ॥
1-246-18  తతః కిలకిలాశబ్దః క్షణేన సమపద్యత। హర్షాదానర్తయోధానామాసాద్య వృజినం పురం॥
1-246-19  దేవపుత్రప్రకాశాస్తే జాంబూనదమయధ్వజాః। పృష్ఠతోఽనుయయుః పార్థం పురుహూతమివామరాః॥
1-246-20 గోభిరుష్ట్రైః సదశ్వైశ్చ యుక్తాని బహులా జనాః। దదృశుర్యానముఖ్యాని దాశార్హపురవాసినాం॥
1-246-21  తతః పురవరే యూనాం పుంసాం వాచ ఉదీరితాః। అర్జునే ప్రతియాతి స్మ అశ్రూయంత సమంతతః॥
1-246-22  ప్రవాసాదాగతం పార్థం దృష్ట్వా స్వమివ బాంధవం। సోఽభిగంయ నరశ్రేష్ఠో దాశార్హశతసంవృతః।

Here we have to write about 21st Century scenario:

About French President Hollande.
About American former President Bill Clinton and Hillary Clinton.
About Sunanda and Shashi Tharoor Episode.

In Hollywood, the norm and standard is, once a spouse comes to know that his-her partner is cheating, they will calculate amounts to be legally claimed from the other party as separation costs, and go for settled or adjudicated compensation, then divorce with mutual consent or through a court decree.   हालीवुड में यह है परिपाटी और रिवाज कि,जब एक पती-पतनी-प्रेमिक को पता चलता है कि अपने भागस्वामी वंचन कर रहा (रही) है, वे तलाक या विवाह विछ्छेद के बारे में सोचते हैं, और भागस्वामियों से कितने लाख या करोड रूपये परिहार माँगना, हिसाब लगाना शुरू कर्ते हैं।

ఈరోజు ౦౪ ౧౨ ౨౦౧౪ నాడు జోడించిన వీడియో

This composition is based on North Indian Hindusthani tune rAg yaman (kalyANi rAgam in South Indian Music).  The sthAyi and antra (refrain and sub-refrain, the supporting note cycles used are all composed by ybrao a donkey.  The western notes for this composition can be seen at http://museyb.blogspot.com .  उपरोक्त आडियो वीडीयो , उत्तर भारत के हिंदूस्थानी संगीत राग यमन पर आधारित है, (जिस के दक्ष्षिण भारतीय करनाटक संगीत समान राग कल्याणी है).  इस रचना में उपयोगित स्थाई, अंतरा, स्वर तोडे, सब वैबीराव एक गधे के कल्पनाऎँ हैं।  इन के पाश्चात्य स्वर लिपि को आप म्यूजवैबी.ब्लागस्पाट.काम पर देख सकते हैं।  పై వీడియో ఆడియో ఉత్తర భారతీయ హిందూస్థానీ సంగీత శైలిలో, యమన్ రాగంలో కంపోజ్ చేయబడింది.  దీనీ సమాన దక్షిణ భారతీయ కర్నాటక సంగీత రాగం కల్యాణి.  దీనిలో వాడబడిన స్థాయి, అంతరా, స్వర చిత్తస్వరాలు ఇవి అన్ని వైబీరావు గాడిద స్వకపోల కల్పితాలు.  దీని పాశ్చాత్య స్వర లిపిని మీరు మ్యూజ్ వైబీ.బ్లాగ్ స్పాట్ . కామ్ లో చూడచ్చు. 


ఇంకా ఉంది.To continue.